सुरभि–इन्द्रसंवादः
Surabhi–Indra Dialogue as a Governance Exemplar
वैशम्पायन उवाच एवं तु ब्रुवतस्तस्य मैत्रेयस्य विशाम्पते,वैशम्पायनजी कहते हैं--राजन! मैत्रेयजी जब इस प्रकार कह रहे थे, उस समय दुर्योधनने मुसकराकर हाथीके सूँड़के समान अपनी जाँघको हाथसे ठोंका और पैरसे पृथ्वीको कुरेदने लगा
Vaiśampāyana uvāca: evaṃ tu bruvatas tasya Maitreyyasya viśāṃpate, Duryodhanaḥ smayamānaḥ hastisūṇḍopamāṃ ūrūṃ hastena tāḍayām āsa pādena ca pṛthivīṃ khanituṃ pravavṛte.
قال فايشَمبايانا: «أيها الملك، وبينما كان الحكيم مايتريا يتكلم على هذا النحو، إذا بدوريودhana يبتسم ازدراءً، فيضرب فخذه بيده كأنها خرطوم فيل، ثم أخذ يحكّ الأرض بقدمه. وكانت تلك الإشارة تكشف كبرياءه ورفضه الإصغاء إلى النصح القويم، مُنذرةً بالانهيار الأخلاقي الذي سيدفع الصراع إلى مداه.»
वैशम्पायन उवाच
The verse highlights how arrogance and contempt for wise counsel (especially from a sage) signal adharma. Duryodhana’s mocking gestures show inner hostility and moral blindness, which in the epic repeatedly leads to ruin.
As Maitreya speaks admonishing words, Duryodhana reacts not with humility but with a derisive smile, striking his thigh and scraping the ground—body language expressing defiance and disrespect toward the speaker.