Shloka 4

Nakula’s Adaptive Counsel to Kṛṣṇa in the Kuru Assembly (उद्योगपर्व, अध्याय ७८)

Devanagari script

तत्र चापि ध्रुवं पश्येच्छोषणं दैवकारितम्‌ । जिस खेतमें जुताई और सिंचाई की गयी है, वहाँ यह पुरुषार्थ ही किया गया है; परंतु वहाँ भी दैववश सूखा पड़ गया, यह निश्चितरूपसे देखा जाता है। [अतः पुरुषार्थकी सफलताके लिये प्रारब्धकी अनुकूलता आवश्यक है] ।। तदिदं निश्चितं बुद्धया पूर्वरपि महात्मभि:

Transliteration

tatra cāpi dhruvaṁ paśyec choṣaṇaṁ daivakāritam | tad idaṁ niścitaṁ buddhyā pūrvar api mahātmabhiḥ ||

Translation

«ومع ذلك، يُرى يقينًا أنّ القحط—الذي تُحدِثه المقادير—قد يقع. ففي حقلٍ حُرِث وسُقِي على الوجه الصحيح يكون جهدُ الإنسان قد بُذِل كاملًا؛ ومع هذا قد تنشأ اليبوسة بقوة القدر. لذلك، لكي يُثمر السعي، لا بدّ أيضًا من مواتاة ما قُسِم بالقدر (prārabdha)؛ وهذا ما حسمه ذوو النفوس العظيمة من حكماء الأقدمين.»

Word by Word

• {'tatra': 'there

• in that case', 'ca api': 'and even

• even also', 'dhruvam': 'certainly

• surely', 'paśyet': 'one would see

• one can observe', 'śoṣaṇam': 'drying up

• desiccation', 'daiva-kāritam': 'caused by fate/divine dispensation', 'tat idam': 'this very (point)', 'niścitam': 'ascertained

• firmly determined', 'buddhyā': 'by understanding

• with discernment', 'pūrvaiḥ api': 'even by the ancients

• by those of earlier times', 'mahātmabhiḥ': 'by great-souled persons

Speaker

अर्जुन उवाच

Characters & Entities

• Arjuna
• daiva (fate/divine dispensation)
• kṣetra (field) (implied by the agricultural illustration)