Shloka 61
Udyoga-parva Adhyāya 71 — Kṣatra-dharma Counsel, Public Legitimacy, and Mobilization
अनिवृत्तेन मनसा ससर्प इव वेश्मनि | किसीसे वैर बाँधनेवाला पुरुष सर्पयुक्त गृहमें रहनेवालेकी भाँति उद्विग्नचित्त होकर सदा दुःखकी नींद सोता है || ६० ह ।। उत्सादयति य: सर्व यशसा स विमुच्यते
anivṛttena manasā sasarpa iva veśmani | kasyāpi vairabāndhanakārī puruṣaḥ sarpayuktagṛhe nivāsina iva udvignacittaḥ sadā duḥkhanidrāṃ śete || utsādayati yaḥ sarvaṃ yaśasā sa vimucyate ||
قال يودهيشثيرا: «من كان ذهنه لا يرتدّ عن تعلّقه، والرجل الذي قيّد نفسه بالعداوة يضطجع لينام في شقاء دائم—كمن يسكن بيتًا موبوءًا بالأفاعي، وقلبه قَلِقٌ على الدوام. أمّا من استأصل جذور الخصومة استئصالًا تامًّا بالشرف الحقّ وحسن الصيت فإنه يتحرّر».
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
Enmity binds the mind and produces continual inner fear and suffering, like living among snakes; freedom comes by uprooting hostility and choosing conduct that restores honour and social harmony.
In Udyoga Parva’s diplomacy and pre-war deliberations, Yudhiṣṭhira reflects on the corrosive cost of sustaining vengeance and urges a path that ends hostility rather than feeding it.