Shloka 16
Dhṛtarāṣṭra’s Inquiry and Sañjaya’s Etymologies of Kṛṣṇa’s Names
Puruṣottama-nāma-nirvacana
Devanagari script
धृतराष्ट उवाच अड़ संजय मे शंस पन्थानमकुतो भयम् । येन गत्वा हृषीकेशं प्राप्तुयां सिद्धिमुत्तमाम्,धृतराष्ट्र बोले--वत्स संजय! तुम मुझे वह निर्भय मार्ग बताओ, जिससे चलकर मैं सम्पूर्ण इन्द्रियोंके स्वामी परममोक्षस्वरूप भगवान् श्रीकृष्णको प्राप्त कर सकूँ
Translation
قال دِهْرِتَراشْتْرا: «يا سَنْجَيا، حدّثني عن الطريق الذي لا خوف فيه؛ الطريق الذي إن سلكته بلغتُ هْرِشِيكِيشا (شري كريشنا، سيّد الحواس) ونلتُ السِّدهي العُظمى.»
Word by Word
धृतराष्ट्रःDhritarashtra
धृतराष्ट्रः:
Karta
TypeNoun
Rootधृतराष्ट्र
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect (Paroksha-bhuta), 3rd, Singular
अद्यtoday/now
अद्य:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootअद्य
संजयO Sanjaya
संजय:
TypeNoun
Rootसंजय
FormMasculine, Vocative, Singular
मेto me/for me
मे:
Sampradana
TypePronoun
Rootअस्मद्
Form—, Dative, Singular
शंसtell/declare
शंस:
TypeVerb
Rootशंस्
FormImperative, 2nd, Singular
पन्थानम्path/way
पन्थानम्:
Karma
TypeNoun
Rootपथिन्
FormMasculine, Accusative, Singular
अकुतोभयम्free from fear from any quarter
अकुतोभयम्:
TypeAdjective
Rootअकुतोभय
FormMasculine, Accusative, Singular
येनby which (way)
येन:
Karana
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Singular
गत्वाhaving gone
गत्वा:
TypeVerb
Rootगम्
Formक्त्वा (absolutive/gerund), —, —
हृषीकेशम्Hrishikesha (Krishna)
हृषीकेशम्:
Karma
TypeNoun
Rootहृषीकेश
FormMasculine, Accusative, Singular
प्राप्तुयाम्may I attain
प्राप्तुयाम्:
TypeVerb
Rootप्राप्
FormOptative (Vidhi-lin), 1st, Singular
सिद्धिम्attainment/perfection
सिद्धिम्:
Karma
TypeNoun
Rootसिद्धि
FormFeminine, Accusative, Singular
उत्तमाम्supreme
उत्तमाम्:
TypeAdjective
Rootउत्तम
FormFeminine, Accusative, Singular
Speaker
धृतराष्ट उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes