Shloka 4
Sanatsujāta on the Imperceptible Eternal Light (यत्तच्छुक्रं महज्ज्योतिः)
उभौ च देवौ पृथिवीं दिवं च दिश: शुक्रो भुवनं बिभर्ति । तस्माद् दिश: सरितश्न स्रवन्ति तस्मात् समुद्रा विहिता महान्ता: । योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम्,उक्त दोनों देवताओंको, पृथ्वी और आकाशको, सम्पूर्ण दिशाओंको तथा समस्त लोकसमुदायको वह शुद्ध ब्रह्म ही धारण करता है। उसी परब्रह्मसे दिशाएँ प्रकट हुई हैं, उसीसे सरिताएँ प्रवाहित होती हैं तथा उसीसे बड़े-बड़े समुद्र प्रकट हुए हैं। उस सनातन भगवान्का योगीजन साक्षात्कार करते हैं
ubhau ca devau pṛthivīṃ divaṃ ca diśaḥ śukro bhuvanaṃ bibharti | tasmād diśaḥ saritaś ca sravanti tasmāt samudrā vihitā mahāntaḥ | yoginas taṃ prapaśyanti bhagavantaṃ sanātanam |
يُعلن ساناتسوجاتا أنّ البراهمان النقيّ المتلألئ وحده هو الذي يسند القوتين الإلهيتين معًا، كما يسند الأرض والسماء، والجهات كلّها، ونظام العوالم بأسره. ومن ذلك الأسمى تنبثق الجهات؛ ومنه تجري الأنهار؛ ومنه تُقام المحيطات العظام. واليوغيون، بالانضباط الباطني والبصيرة، يُشاهدون ذلك الربّ الأزلي مشاهدةً مباشرة. وتضع هذه التعاليم أصل النظام الكوني في حقيقة واحدة لا تفنى، وتدعو إلى حياة التمييز الروحي بدل الكِبر بالقوة أو التعلّق بالنتائج الزائلة.
सनत्सुजात उवाच
Educational Q&A
All cosmic structures—earth and heaven, directions, rivers, and oceans—depend upon and arise from the one pure, eternal Brahman. True knowledge is not merely conceptual: yogins can directly realize (prapaśyanti) that eternal Lord through disciplined insight.
In the Sanatsujātīya section of the Udyoga Parva, Sanatsujāta instructs on the highest reality. Here he emphasizes Brahman as the sustainer and source of the cosmos, shifting attention from worldly power and impending conflict to spiritual realization and the foundation of dharma.