Shloka 19
Sanatsujāta–Dhṛtarāṣṭra Saṃvāda: Pramāda as Mṛtyu
Chapter 42
अपनी बहुत बड़ाई करनेवाले, लोलुप, तनिक-से भी अपमानको सहन न करनेवाले, निरन्तर क्रोधी, चंचल और अश्रितोंकी रक्षा नहीं करनेवाले--ये छः प्रकारके मनुष्य पापी हैं। महान् संकटमें पड़नेपर भी ये निडर होकर इन पापकर्मोंका आचरण करते हैं ।। सम्भोगसंविद् विषमो5तिमानी दत्तानुतापी कृपणो बलीयान् । वर्गप्रशंसी वनितासु द्वेष्टा एते परे सप्त नृशंसवर्गा:
saṃbhogasaṃvid viṣamo 'timānī dattānutāpī kṛpaṇo balīyān | vargapraśaṃsī vanitāsu dveṣṭā ete pare sapta nṛśaṃsavargāḥ ||
قال ساناتسوجاتا: «هناك سبعةُ أصنافٍ من الرجال ينتمون إلى زمرة القسوة والإثم: الماكرُ في شؤون اللذّة والأُنس؛ الجائرُ غيرُ المنصف في السلوك؛ المتكبّرُ غايةَ الكِبر؛ الذي يندم بعد العطاء (فيعطي بلا سماحةٍ صادقة)؛ البخيل؛ من يتّكل على القوّة الغليظة؛ من لا يمدح إلا فِئتَه؛ ومن يحمل بغضًا للنساء. فإذا نزل الخطر العظيم، عملوا بلا خوف، مُقيمين على تلك السُّبل الآثمة.»
सनत्युजात उवाच
Educational Q&A
Sanatsujāta classifies certain entrenched vices—pride, unfairness, miserly and grudging giving, reliance on brute force, partisan self-praise, and hatred toward women—as marks of a ‘cruel’ disposition. The ethical point is that such traits persist even under danger, showing deep-rooted adharma that must be recognized and restrained.
In Udyoga Parva, Sanatsujāta instructs Dhṛtarāṣṭra on dharma and inner discipline during the tense pre-war negotiations. This verse is part of his moral diagnosis of destructive character-types that lead rulers and societies toward ruin.