Shloka 19
उद्योगपर्व — विदुरनीतिः (Adhyāya 37): आयुःक्षयहेतवः, नीतिसूत्राणि, बलभेदाः, पाण्डव-विग्रहदोषदर्शनम्
अपण्डितो वापि सुहृत् पण्डितो वाप्यनात्मवान् | भारत! जो मित्र न हो, मित्र होनेपर भी पण्डित न हो, पण्डित होनेपर भी जिसका मन वशमें न हो, वह अपनी गुप्त मन्त्रणा जाननेके योग्य नहीं है ।। १८ ह ।। नापरीक्ष्य महीपाल: कुर्यात् सचिवमात्मन:
apaṇḍito vāpi suhṛt paṇḍito vāpy anātmavān | bhārata! yo mitra na ho, mitra bhūtvāpi yo na paṇḍitaḥ, paṇḍito bhūtvāpi yasya mano na vaśe, sa svaguhya-mantraṇā-jñāne na yogyas tiṣṭhati || nāparīkṣya mahīpālaḥ kuryāt sacivam ātmanaḥ ||
حذّر فيدورا بهاراتا (دھرتراشترا) قائلاً: لا ينبغي للملك أن يودِع مشورته السرّية عند أيّ أحد؛ فلا عند الجاهل وإن كان ودوداً، ولا عند من يُدعى صديقاً وليس بصديقٍ حقّاً، ولا عند القريب إن كان قليل العلم، ولا حتى عند العالم إذا افتقد ضبط النفس. لذلك لا يعيّن الحاكم وزيراً إلا بعد امتحانٍ دقيق، فإن سلامة المشورة هي سلامة المملكة.
विदुर उवाच
Educational Q&A
Confidential counsel should be shared only with a thoroughly tested minister who is wise, truly loyal, and self-controlled; learning without self-mastery is unsafe for state secrets.
In Vidura’s counsel to Dhṛtarāṣṭra during the Udyoga Parva, he lays down principles of royal policy: the king must scrutinize character and competence before appointing advisers and before entrusting them with secret deliberations.