Shloka 95
Adhyaya 32: Saṃjaya’s Return, Audience with Dhṛtarāṣṭra, and Ethical Admonition
नैनान् स्मरति कृत्येषु याचितश्नाभ्यसूयति । एतान् दोषान् नर: प्राज्ञो बुध्येद् बुद्ध्वा विसर्जयेत्,विनाशके मुखमें पड़नेवाले मनुष्यके आठ पूर्वचिह्न हैं--प्रथम तो वह ब्राह्मणोंसे द्वेष करता है, फिर उनके विरोधका पात्र बनता है, ब्राह्मणोंका धन हड़प लेता है, उनको मारना चाहता है, ब्राह्मणोंकी निन्दामें आनन्द मानता है, उनकी प्रशंसा सुनना नहीं चाहता, यज्ञ- यागादिमें उनका स्मरण नहीं करता तथा कुछ माँगनेपर उनमें दोष निकालने लगता है। इन सब दोषोंको बुद्धिमान् मनुष्य समझे और समझकर त्याग दे
nainān smarati kṛtyeṣu yācitaś cābhyasūyati | etān doṣān naraḥ prājño budhyed buddhvā visarjayet ||
يقول فيدورا: إنّ من يسلك طريق الهلاك تظهر عليه هذه العيوب—لا يذكر أهل الاستحقاق في شؤون الواجب (فلا يوقّرهم ولا يستشيرهم)، وإذا سُئل أو طُلِب منه شيء أجاب بالريبة والتماس العيوب. وعلى العاقل أن يتبيّن هذه النقائص، فإذا تبيّنها نبذها. وفي سياق الأخلاق يحذّر فيدورا من أنّ ازدراء الأبرار والعقل الشحيح المتربّص بالخطأ من أوائل دلائل الانهيار الخُلقي والتدمير الذاتي في المجتمع.
विदुर उवाच
Educational Q&A
Recognize the inner vices that signal moral downfall—forgetting the worthy in matters of duty and responding to requests with suspicion and fault-finding—and deliberately abandon them.
In Udyoga Parva, Vidura delivers counsel on right conduct (nīti) during the tense pre-war negotiations; here he points to behavioral markers of impending ruin and urges self-correction.