Shloka 109
Adhyaya 32: Saṃjaya’s Return, Audience with Dhṛtarāṣṭra, and Ethical Admonition
न संरम्भेणारभते त्रिवर्ग- माकारित: शंसति तत्त्वमेव । न मित्रार्थे रोचयते विवादं नापूजित: कुप्यति चाप्यमूढ:,जो क्रोध या उतावलीके साथ धर्म, अर्थ तथा कामका आरम्भ नहीं करता, पूछनेपर यथार्थ बात ही बतलाता है, मित्रके लिये झगड़ा नहीं पसंद करता, आदर न पानेपर क्ुद्ध नहीं होता, विवेक नहीं खो बैठता, दूसरोंके दोष नहीं देखता, सबपर दया करता है, असमर्थ होते हुए किसीकी जमानत नहीं देता, बढ़कर नहीं बोलता तथा विवादको सह लेता है, ऐसा मनुष्य सब जगह प्रशंसा पाता है
na saṃrambheṇārabhate trivargam ākāritaḥ śaṃsati tattvam eva | na mitrārthe rocayate vivādaṃ nāpūjitaḥ kupyati cāpy amūḍhaḥ ||
يصف فيدورا سِمةَ الحكيم الثابت: من لا يشرع في مقاصد الحياة الثلاثة—الدارما، والأرثا، والكاما—بدافع طيشٍ وعجلة؛ وإذا سُئل لم ينطق إلا بالحق؛ ولا يستطيب الخصام ولو نصرةً لصديق؛ وإذا لم يُكرَّم لم يغضب، بل يبقى صافِيَ الذهن غيرَ مضطرب. وتُعرض هذه العفّة وضبط النفس والصدق أساسًا للأخلاق وسط توترات «أوديُوغا بارفا».
विदुर उवाच
Educational Q&A
A wise person is recognized by restraint and integrity: they do not act from rash impulse, speak truth when asked, avoid needless dispute even for allies, and remain unangered by lack of honor—showing steady discernment (amūḍhatā).
In Udyoga Parva, as conflict looms, Vidura offers ethical counsel (nīti) describing the qualities of a commendable person. The verse functions as guidance for conduct and speech amid political tension and provocation.