Shloka 18
उद्योगपर्व — अध्याय २५: संजयदूतवाक्यम्
Sañjaya’s Envoy-Speech on Peace
तदर्थलुब्धस्य निबोध मेडद्य ये मन्त्रिणो धार्तराष्ट्रस्य सूत । दुःशासन: शकुनि:ः सूतपुत्रो गावल्गणे पश्य सम्मोहमस्य,गवल्गणपुत्र संजय! धनके लोभी दुर्योधनके जो-जो मन्त्री हैं, उनके नाम आज तुम मुझसे सुन लो। दुःशासन, शकुनि तथा सूतपुत्र कर्ण--ये ही उसके मन्त्री हैं। उसका मोह तो देखो
tadarthalubdhasya nibodha medad ye mantriṇo dhārtarāṣṭrasya sūta | duḥśāsanaḥ śakuniḥ sūtaputro gāvalgaṇe paśya sammohaṁ asya ||
قال سنجيا: «يا سوتا، افهم هذا: هؤلاء هم مستشارو ابن دريتاراشترا، الطامع في المكاسب. دوحشاسانا، وشكوني، وكَرْنا ابن السائق—هؤلاء هم وزراؤه. يا غافالغَنا، انظر الضلال الذي استولى عليه.»
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how greed for gain (artha-lobha) and delusion (moha) distort judgment in leadership, especially when a ruler surrounds himself with counsellors who reinforce unethical aims rather than restrain them.
Sañjaya identifies Duryodhana’s key advisers—Duḥśāsana, Śakuni, and Karṇa—and characterizes Duryodhana as driven by greed, urging the listener to recognize the deluded mindset shaping the Kaurava party’s decisions.