Shloka 31
Adhyāya 195 — Arjuna’s Capability and Restraint Regarding Divyāstras
Udyoga Parva
उनके पीछे सुचित्तके पुत्र रणदुर्मद सत्यधृति, श्रेणिमान्, वसुदान तथा काशिराजके सामर्थ्यशाली पुत्र जा रहे थे। इन सबका अनुगमन करनेवाले बीस हजार रथी, घुँघुरुओंसे सुशोभित दस करोड़ घोड़े, ईषादण्डके समान दाँतवाले, प्रहारकुशल, अच्छी जातिमें उत्पन्न, मदस्रावी और मेघोंकी घटाके समान चलनेवाले बीस हजार हाथी थे ।। षष्टि्नागसहस्राणि दशान्यानि च भारत | युधिष्ठटिरस्य यान्यासन् युधि सेना महात्मन:,भारत! इनके सिवा, युद्धमें महात्मा युधिष्ठिरके पास निजी तौरपर सत्तर हजार हाथी और थे, जो जल बरसानेवाले बादलोंकी भाँति अपने गण्डस्थलसे मदकी धारा बहाते थे। वे सब-के-सब जंगम पर्वतोंकी भाँति राजा युधिष्ठिरका अनुसरण कर रहे थे
ṣaṣṭir nāga-sahasrāṇi daśānyāni ca bhārata | yudhiṣṭhirasya yānīyāsan yudhi senā mahātmanaḥ ||
قال فايشَمبايانا: «يا بهاراتا، إلى جانب القوى التي وُصفت آنفًا، كان يودهيشثيرا العظيم النفس يملك لصفّه القتالي الخاص ستين ألف فيل، وزيادةً عليها عشرة آلاف. وفي الحرب تبعوه—فيلةٌ من سلالةٍ نبيلة، ماهرةٌ في الاقتحام، تسيل من صدغيها إفرازات الهياج كالسحب الحاملة للمطر؛ تمضي كجبالٍ حيّةٍ تتحرّك، ثابتةَ الولاء في ملازمة الملك.»
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the epic ideal of righteous kingship supported by disciplined strength: power is presented as ordered and accountable to a dharmic ruler (Yudhiṣṭhira), not as mere violence, highlighting responsibility in the use of force.
Vaiśampāyana continues the catalogue of forces, stating that Yudhiṣṭhira’s own battle-host included sixty thousand elephants plus ten thousand more, emphasizing the scale and readiness of the Pandava-aligned army as war approaches.