Shloka 16
सेनापति-निर्णयः तथा पाण्डवसेनायाः कुरुक्षेत्रगमनम्
Decision on Command and the Pandavas’ March to Kurukshetra
प्रयच्छन्तु च ते राज्यमनीशास्ते भवन्तु च | यथा<55ह राजा गाड़ेयो विदुरश्ष हितं तव,मैंने कहा--नृपश्रेष्ठ! यद्यपि पाण्डव शौर्यसे सम्पन्न हैं, तथापि वे सब-के-सब अभिमान छोड़कर भीष्म, धृतराष्ट्र और विदुरके नीचे रह सकते हैं। वे अपना राज्य भी तुम्हींको दे दें और सदा तुम्हारे अधीन होकर रहें। राजा धृतराष्ट्र, भीष्म और विदुरजीने तुम्हारे हितके लिये जैसी बात कही है, वैसा ही करो। सारा राज्य तुम्हारे ही पास रहे। तुम पाण्डवोंको पाँच ही गाँव दे दो; क्योंकि तुम्हारे पिताके लिये पाण्डवोंका भरण-पोषण करना भी परम आवश्यक है
prayacchantu ca te rājyam anīśās te bhavantu ca | yathā hi rājā gāḍeyo viduraś ca hitaṃ tava ||
قال فايُو: «دعهم يسلّمون لك الملك نفسه، وليحيَوا بلا سيادة، مقيمين تحت سلطانك. وافعل على الوجه الذي نصح به دِهرتراشترا وبهِيشما وفيدورا لخيرك. ليبقَ الإقليم كله لك، وامنح الباندافا خمس قرى فقط، إذ إن إعالة أبناء أبيك واجبٌ مقدّس كذلك.»
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The verse frames ethical statecraft as choosing peace over pride: even a minimal concession (five villages) and honoring wise counsel is preferable to escalating a family dispute into catastrophic war. It also stresses the ruler’s duty to provide for kinsmen as part of dharma.
In Udyoga Parva’s pre-war negotiations, Vāyudeva urges the Kuru side to accept a peace settlement: the Pāṇḍavas are portrayed as willing to live under Kuru authority, and the listener is told to follow Dhṛtarāṣṭra, Bhīṣma, and Vidura’s welfare-oriented advice by granting the Pāṇḍavas only five villages.