Shloka 12
Cāturāśramya-dharma—Marks of the Four Āśramas (चातुराश्रम्यधर्मः)
एते धर्मा: सर्ववर्णेषु लीना उत्क्रष्व्या: क्षत्रियैरेष धर्म: । तस्माज्ज्येष्ठा राजधर्मा न चान्ये वीर्यज्येष्ठा वीरधर्मा मता मे,समस्त वर्णोमें स्थित हुए जो ये धर्म हैं, उन्हें क्षत्रियोंको उन्नतिके शिखरपर पहुँचाना चाहिये। यही क्षत्रियधर्म है, इसीलिये राजधर्म श्रेष्ठ है। दूसरे धर्म इस प्रकार श्रेष्ठ नहीं हैं। मेरे मतमें वीर क्षत्रियोंके धर्मोमें बल और पराक्रमकी प्रधानता है
ete dharmāḥ sarvavarṇeṣu līnā utkarṣavyāḥ kṣatriyair eṣa dharmaḥ | tasmāj jyeṣṭhā rājadharmā na cānye vīryajyeṣṭhā vīradharmā matā me ||
قال إندرا: «هذه الواجبات كامنةٌ في جميع الفَرْنات (الطبقات)، غير أنّ على الكشاتريا أن يرفعوها إلى أسمى درجات الإتقان—فذلك هو دارما الكشاتريا. لذلك فدارما المُلك (راجادهارما) هي الأسبق؛ وليست سائر الدارمات أسبق على هذا النحو. وفي رأيي، إنّ دارمات الكشاتريا الأبطال هي التي تتقدّم فيها القوة والبأس.»
इन्द्र उवाच
Educational Q&A
Indra asserts that while dharma exists across all varṇas, the kṣatriya’s distinctive responsibility is to elevate and enforce dharma at its highest level through governance. Hence rājadharma is called foremost, characterized by the primacy of strength and valor used in service of order and protection.
In the Shānti Parva’s instruction on governance and ethics, Indra speaks as an authoritative voice explaining why the king’s duties are paramount: the ruler must uphold and advance dharma for society as a whole, and this task demands heroic energy and martial capability.