Shloka 8
Nāga–Nāgabhāryā Saṃvāda: Varṇa-Dharma, Gṛhastha-Discipline, and Mokṣa-Self-Inquiry
Mahābhārata 12.347
साधो! मैं पहले नारायणकी आराधनाका कार्य पूर्ण कर लेनेपर पितरोंका पूजन करता हूँ। इस प्रकार वे भगवान् नारायण ही मेरे पिता, माता और पितामह हैं ।। इज्यते पितृयज्ञेषु तथा नित्यं जगत्पति: । श्रुतिश्चाप्पपरा देवी पुत्रानु हि पितरोडयजन्,पितृयज्ञोंमें सदा श्रीहरिकी ही आराधना की जाती है। एक दूसरी श्रुति है कि पिताओं (देवताओं) नें पुत्रों (अग्निष्वात्त- आदि) का पूजन किया
nārada uvāca | sādho! ahaṃ pūrvaṃ nārāyaṇasyārādhanā-kāryaṃ paripūrya tataḥ pitr̥ṇāṃ pūjanaṃ karomi | evaṃ sa bhagavān nārāyaṇa eva me pitā mātā pitāmahaś ca || ijyate pitr̥yajñeṣu tathā nityaṃ jagatpatiḥ | śrutiś cāparā devī—putrān anu hi pitaro ’yajan ||
قال نارادا: «يا صاحبَ الفضيلة، إنني أُتمّ أولًا عبادة نارايانا (Nārāyaṇa)، ثم بعد ذلك أُجري شعائر تكريم الآباء الأسلاف (Pitṛs). وبهذا يكون الربّ نارايانا نفسه لي أبًا وأمًّا وجدًّا أعلى. حقًّا، في قرابين الأسلاف (pitṛ-yajña) يُعبَد ربُّ العالم على الدوام؛ وتشهد شروتي أخرى بأن “الآباء” أنفسهم في زمنٍ مضى أقاموا العبادة وفق (النهج) المتعلّق بأبنائهم.»
नारद उवाच
Educational Q&A
Nārada teaches that devotion to Nārāyaṇa is primary and foundational: even ancestral rites (pitṛyajña) are ultimately fulfilled through worship of the Lord, who is regarded as the true source and support of all familial relations and obligations.
In the Śānti Parva’s instruction on dharma and rites, Nārada explains his own practice: he completes worship of Nārāyaṇa first and then performs ancestral honoring, citing śruti to affirm that the Lord is worshipped in pitṛyajñas and that scriptural testimony supports this ordering.