Shloka 17
अव्यक्त–पुरुष–विवेकः (Discrimination of Avyakta/Prakṛti and Puruṣa) — Yājñavalkya’s Anvīkṣikī to Viśvāvasu
न चाभिमन्यते किंचिन्न च बुध्यति काषठवत् । तदा प्रकृतिमापन्नं युक्तमाहुर्मनीषिण:,जिस समय वह न तो सुनता है, न सूँघता है, न स्वाद लेता है, न देखता है और न स्पर्शका ही अनुभव करता है, जब उसके मनमें किसी प्रकारका संकल्प नहीं उठता तथा काठकी भाँति स्थित होकर वह किसी भी वस्तुका अभिमान या सुध-बुध नहीं रखता, उसी समय मनीषी पुरुष उसे अपने शुद्धस्वरूपको प्राप्त एवं योगयुक्त कहते हैं
na cābhimanyate kiṃcin na ca budhyati kāṣṭhavat | tadā prakṛtim āpannaṃ yuktam āhur manīṣiṇaḥ ||
قال فاسيشثا: حين لا يدّعي المرء شيئًا ولا يكاد يسجّل وعيًا—ثابتًا كقطعة خشب—فإن الحكماء يعلنون أنه قد عاد إلى طبيعته الأولى وأنه قد اقترن باليوغا اقترانًا حقًّا. في هذه الحال لا ينهض في الذهن قصدٌ ولا إنشاء، ولا تنطلق الحواس إلى الخارج؛ والتعليم يشير إلى حريةٍ أخلاقية من التملّك والأنا، حيث يحلّ الثبات الباطني محلّ التعلّق الانفعالي.
वसिष्ठ उवाच