Shloka 14
अव्यक्त–पुरुष–विवेकः (Discrimination of Avyakta/Prakṛti and Puruṣa) — Yājñavalkya’s Anvīkṣikī to Viśvāvasu
स्थिरीकृत्येन्द्रियग्रामं मनसा मिथिलेश्वर । मनो बुद्धया स्थिरं कृत्वा पाषाण इव निश्चल:,मिथिलेश्वर! जब योगी मनके द्वारा सम्पूर्ण इन्द्रियोंको और बुद्धिके द्वारा मनको स्थिर करके पत्थरकी भाँति अविचल हो जाय, सूखे काठकी भाँति निष्कम्य और पर्वतकी तरह स्थिर रहने लगे तभी शास्त्रके विधानको जाननेवाले विद्वान् पुरुष अपने अनुभवसे ही उसको योगयुक्त कहते हैं
sthirīkṛtyendriyagrāmaṁ manasā mithileśvara | mano buddhyā sthiraṁ kṛtvā pāṣāṇa iva niścalḥ ||
قال فاسيشثا: «يا ربَّ مِثيلا، إذا ثبَّتَ اليوغيُّ—بواسطة الذهن—جماعةَ الحواسِّ كلَّها، ثم—بواسطة العقل (البُدّهي)—جعلَ الذهنَ نفسَه راسخًا، فصارَ ساكنًا كالحجر لا يتحرّك؛ عندئذٍ يَعرِفُه الحكماءُ العارفونَ بسنن الشاسترا، من خبرتهم المباشرة، أنه قد استقرَّ حقًّا في اليوغا».
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
Yoga is defined here as inner steadiness: first restraining the senses through the mind, then stabilizing the mind through discriminative intellect (buddhi), until one becomes unwavering and motionless in concentration; such stability is what the śāstra-knowing wise recognize as genuine yogic attainment.
In Śānti Parva, Vasiṣṭha instructs the king of Mithilā (Janaka) on yogic discipline, describing the practical criterion by which a practitioner is deemed ‘yoga-yukta’: mastery over senses and mind culminating in unshakable stillness.