Shloka 36
Vidyā–Avidyā and the Twenty-Fifth Principle
Sāṃkhya–Yoga Clarification
मानिनां कुलजातानां नित्य शास्त्रार्थचक्षुषाम् । क्रियाधर्मविमुक्तानामशक््त्या संवृतात्मनाम्,जब उत्तम कुलमें उत्पन्न, सम्मानित तथा शास्त्रके अर्थको जाननेवाले पुरुषोंका और असमर्थताके कारण कर्म-धर्मसे रहित एवं आत्मतत्त्वसे अनभिज्ञ मनुष्योंका भी किया हुआ लौकिक कर्म नष्ट हो ही जाता है, तब यही निष्कर्ष निकलता है कि जगत्में उनके लिये तपके सिवा दूसरा कोई सत्कर्म नहीं है
mānināṁ kulajātānāṁ nityaśāstrārthacakṣuṣām | kriyādharmavimuktānām aśaktyā saṁvṛtātmanām ||
قال باراشارا: «حتى الأعمال الدنيوية التي يؤديها رجالٌ مكرَّمون، من ذوي الحسب، ينظرون دائمًا بـ“عين” معنى الشاسترا، وكذلك أعمال أولئك الذين—لعجزٍ بهم—انقطعوا عن واجب الطقوس واحتُجبت ذواتهم الباطنة، لا بدّ أن تؤول في النهاية إلى الزوال. ومن ثمّ يُستنتج أنه لمثل هؤلاء لا يوجد في هذا العالم عملٌ صالحٌ حقًّا سوى الزهد والتقشّف (tapas)؛ فهو وحده يطهّر ويثبّت النفس حين تعجز الأفعال المعتادة عن أن تُثمر ثمرًا باقياً.»
पराशर उवाच
Educational Q&A
Worldly action (laukika karma) is unstable and can be rendered fruitless even for the respected and learned, and also for those unable to perform prescribed duties; therefore disciplined austerity (tapas) is presented as the reliable ‘good practice’ that purifies and supports inner realization when ordinary action cannot secure lasting good.
In Śānti Parva’s instruction on dharma and liberation-oriented conduct, the sage Parāśara addresses the limits of social status, learning, and ritual performance, arguing that when action is compromised—by circumstance, incapacity, or inner obscuration—tapas becomes the principal means of ethical and spiritual uplift.