Shloka 5
Viṣṇor Māhātmya and Indriya-saṃyama (विष्णोर्माहात्म्यं तथा इन्द्रियसंयमः)
Devanagari script
उपगम्य वने सिद्धि सर्वभूताविहिंसया । अपि मूलफलैरिष्टो यज्ञ: स्वर्ग्य: परंतप
Translation
يا يودهيشثيرا، يا قاهر الأعداء! إنّ ذلك البراهمي، بعدما نال السِّدْهي بزهده في الغابة، أقام يَجْنًا مُفضيًا إلى السَّوَرْغا، من غير أن يؤذي كائناً حيّاً واحداً؛ بل أتمّه مقدِّماً الجذور والثمار وحدها قرباناً.
Word by Word
उपगम्यhaving approached
उपगम्य:
Karma
TypeVerb
Rootउप-गम् (धातु: गम्)
Formल्यप् (क्त्वान्त/अव्ययीभाव-समकक्ष अव्यय), कर्तरि, पूर्वकाल (absolutive)
वनेin the forest
वने:
Adhikarana
TypeNoun
Rootवन
FormNeuter, Locative, Singular
सिद्धिम्success, attainment
सिद्धिम्:
Karma
TypeNoun
Rootसिद्धि
FormFeminine, Accusative, Singular
सर्वभूताविहिंसयाby non-violence toward all beings
सर्वभूताविहिंसया:
Karana
TypeNoun
Rootसर्व-भूत-अ-हिंसा
FormFeminine, Instrumental, Singular
अपिeven, also
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
मूलफलैःwith roots and fruits
मूलफलैः:
Karana
TypeNoun
Rootमूल + फल
FormNeuter, Instrumental, Plural
इष्टःis performed (sacrificed)
इष्टः:
TypeVerb
Rootइष् (धातु: इष्) / इष्ट (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formक्त (past passive participle), Masculine, Nominative, Singular, कर्मणि (passive sense)
यज्ञःsacrifice, yajña
यज्ञः:
Karta
TypeNoun
Rootयज्ञ
FormMasculine, Nominative, Singular
स्वर्ग्यःheaven-leading, giving heaven
स्वर्ग्यः:
TypeAdjective
Rootस्वर्ग्य
FormMasculine, Nominative, Singular
परंतपO scorcher of foes
परंतप:
TypeNoun
Rootपरंतप
FormMasculine, Vocative, Singular
परंतपO scorcher of foes
परंतप:
TypeNoun
Rootपरंतप
FormMasculine, Vocative, Singular
Speaker
नारद उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes