Shloka 16
कामद्रुम-रूपकः तथा शरीर-पुर-रूपकः
The Desire-Tree and the Body-as-City Metaphors
स््नातकानामिदं शास्त्र वाच्यं पुत्रानुशासनम् । तदिदं नाप्रशान्ताय नादान्तायातपस्विने,बेटा! व्रतधारी स्नातकोंको ही तुम इस मोक्ष-शास्त्रका उपदेश करना। जिसका मन शान्त नहीं है, जिसकी इन्द्रियाँ वशमें नहीं हैं तथा जो तपस्वी नहीं है, उसे इस ज्ञानका उपदेश नहीं करना चाहिये गुणान् नेनीयते बुद्धिर्बुद्धिरेवेन्द्रियाण्यपि । मनः:षष्ठानि सर्वाणि बुद्धयभावे कुतो गुणा:
vyāsa uvāca | snātakānām idaṃ śāstraṃ vācyaṃ putrānuśāsanam | tad idaṃ nāpraśāntāya nādāntāyātapasmine | guṇān nenīyate buddhir buddhir evendriyāṇy api | manaḥ-ṣaṣṭhāni sarvāṇi buddhy-abhāve kuto guṇāḥ ||
قال فياسا: هذا التعليم—وهو وصية للأبناء—ينبغي أن يُلقَّن لمن أتمّ حياة التلمذة المنضبطة ويعيش على النذور. ولا يُعلَّم مذهب التحرّر هذا لمن لم يسكن ذهنه، ولم تُضبط حواسه، ولم يُقبل على التقشّف (tapas). فإنما بالعقل المميِّز (buddhi) يُساق المرء إلى الفضائل، وهو نفسه الذي يحكم الحواس أيضًا. ولما كان الذهن وسائر القوى (ستًّا جميعًا) قائمًا على حضور العقل، فكيف تنشأ الفضائل حيث يغيب التمييز الحق؟
व्यास उवाच