Shloka 31
महाभूत–इन्द्रिय–मनस्–बुद्धि–अन्तरात्मा विवेकः | Discrimination of Elements, Senses, Mind, Intellect, and Inner Self
ततः परं श्रेष्ठमतीव सदगुणै- रधिष्तितं त्रीनधिवृत्तिमुत्तमम् । चतुर्थमुक्तं परमाश्रमं शृणु प्रकीर्त्सममानं परमं परायणम्,जो वानप्रस्थ-आश्रमसे उत्कृष्ट तथा अपने सद्गुणोंके कारण अति ही श्रेष्ठ है, जो पूर्वोक्त तीनों आश्रमोंसे ऊपर है, जिसमें शम आदि गुणोंका अधिक विकास होता है, जो सबसे श्रेष्ठ और सबकी परम गति है, उस सर्वोत्तम चतुर्थ आश्रमका यद्यपि वर्णन किया गया है, तथापि पुनः विशेषरूपसे उसका प्रतिपादन करता हूँ; तुम ध्यान देकर सुनो
tataḥ paraṁ śreṣṭham atīva sadguṇair adhiṣṭhitaṁ trīn adhivṛttim uttamam | caturtham uktaṁ paramāśramaṁ śṛṇu prakīrtsyamānaṁ paramaṁ parāyaṇam ||
قال فياسا: «والآن، بعد ذلك كلّه، اسمعوا عن الآشرم الرابع، وهو الأعلى: قائمٌ قيامًا راسخًا على الفضائل النبيلة، متجاوزٌ المراحل الثلاث التي سَبَقَ ذكرُها، وموسومٌ بازدهارٍ أتمّ لضبط النفس الباطني (شَمَة) وسائر الخصال. وإن كان قد قيل من قبل، فسأعلنه مرةً أخرى ببيانٍ أخصّ. أصغوا بانتباه إلى هذا الملجأ الأسمى والغاية الأخيرة.»
व्यास उवाच
Educational Q&A
The verse elevates the “fourth āśrama” as the supreme life-stage, defined by strong moral virtues and heightened inner discipline, presented as the highest refuge and ultimate human goal.
Vyāsa transitions from the earlier three āśramas to a focused exposition of the fourth, stating that although it has been mentioned, he will restate it more distinctly and asks the listener to hear attentively.