Shloka 7
भिक्षुलक्षणम्—एकचर्याः, अहिंसा, कैवल्याश्रमः
Marks of the Mendicant: Solitary Wandering, Non-Injury, and the Kaivalya-Discipline
कृष्यादीनीह कर्माणि सस्यसंहरणानि च । प्रज्ञावद्धिः प्रक्लृप्तानि यानासनगृहाणि च,देखा जाता है कि जगतमें बुद्धिसम्पन्न चेतन प्राणियोंद्वारा ही भूमिको जोतने आदिके कार्य, अनाजके बीजोंका संग्रह तथा सवारी, आसन और गृहनिर्माण--ये सब कार्य सदासे किये जाते हैं। यदि स्वभावसे ये कार्य हो जाते तो कोई इनमें प्रवृत्त ही न होता
kṛṣyādīnīha karmāṇi sasyasaṁharaṇāni ca | prajñāvaddhiḥ praklṛptāni yānāsanagṛhāṇi ca ||
قال فياسا: إن الأعمال في هذا العالم—كحراثة الأرض وسائر شؤون الزراعة، وجمع الحبوب وادّخارها، وكذلك صنع المراكب ووسائل النقل، والمقاعد والمساكن واستعمالها—كلها إنما تُدبَّر وتُنجَز على يد كائنات واعية ذات عقل وتمييز. ولو كانت هذه الأفعال تنشأ تلقائياً بمجرد الطبيعة، لما تعمّد أحدٌ القيام بها. فالمعنى أن وراء معاش الناس ونظام المجتمع جهداً مقصوداً وعقلاً بصيراً، لا عفويةً عمياء.
व्यास उवाच
Educational Q&A
The verse argues for intentional human agency: essential worldly activities (farming, storing grain, building homes, making conveyances) are not automatic products of nature but are organized through intelligence and deliberate effort. Hence responsibility and purposeful action are central to sustaining life and society.
Vyāsa is explaining, in a reflective teaching context of Śānti Parva, that everyday civilization—food production, storage, transport, and shelter—depends on conscious planning by intelligent beings, reinforcing a moral-philosophical point about effort, choice, and accountability.