Shloka 13
Yoga-kṛtya (योककृत्य) — Vyāsa on Sense-Restraint, Obstacles, and Brahman-Realization
सर्वभूतान्युपादाय तपसश्नलरणाय हि । आदिकर्ता स भूतानां तमेवाहु: प्रजापतिम्,भूतोंके आदि कर्ता ब्रह्माजी ही तपस्याके लिये समस्त सूक्ष्म भूतोंको साथ लेकर समष्टि शरीरमें प्रवेश करके स्थित होते हैं; इसलिये मुनिजन उन्हें प्रजापति कहते हैं
sarvabhūtāny upādāya tapasas tvaṇāya hi | ādikartā sa bhūtānāṁ tam evāhuḥ prajāpatiṁ ||
قال فياسا: إذ يجمع جميع الكائنات (في عناصرها اللطيفة) ابتغاء الزهد والتقشّف وبذل الجهد الخلّاق، يصير الصانع الأوّل للمخلوقات. لذلك يدعوه الحكماء «براجاباتي»؛ ربّ الخلق الذي يُنْشِئ الأحياء ويقيم نظامهم.
व्यास उवाच
Educational Q&A
Creation and governance of beings is grounded in tapas—disciplined, purposeful power. The title ‘Prajāpati’ signifies not mere authority but the responsibility of originating and sustaining life through ordered, ascetic-intentional force.
Vyāsa identifies the primordial creator as one who ‘takes up’ all beings (their subtle constituents) and, through tapas, becomes the first maker; hence sages designate him Prajāpati, the lord associated with generating and organizing creatures.