Shloka 90
ब्राह्मणस्य पूर्वतरा वृत्तिः — The Earlier Ideal Conduct of a Brahmana
River-of-Saṃsāra Metaphor
कस्येह न व्यथेद् बुद्धिर्मुत्योरपि जिघांसत: । साते न व्यथते बुद्धिरचला तत्त्वदर्शिनी,'दैत्यराज! मेरे हाथको वज्र एवं वरुणपाशसहित ऊपर उठा देखकर मारनेकी इच्छासे आयी हुई मृत्युका भी दिल दहल जाता है; फिर दूसरा कौन है जिसकी बुद्धि व्यथित न हो। तुम्हारी बुद्धि तत्वको जाननेवाली और स्थिर है; इसलिये तनिक भी विचलित नहीं होती है
kasyeha na vyathed buddhir mṛtyor api jighāṃsataḥ | sā te na vyathate buddhir acalā tattvadarśinī ||
قال بهيشما: «مَن ذا الذي لا يضطرب عقلُه هنا—حتى أمام الموت نفسه إذا أقبل يريد القتل؟ غير أنّ فَهْمَكَ لا يرتجف؛ فهو ثابتٌ، متجذّرٌ في رؤية الحق. لذلك تبقى غيرَ مُنزعِج.»
भीष्म उवाच
Educational Q&A
True wisdom (tattva-darśana) produces steadiness of intellect: even the threat of death does not shake a mind grounded in reality and self-control.
Bhishma praises the listener’s composure, contrasting ordinary minds that would tremble even before death with a truth-seeing, unwavering intellect that remains undisturbed.