Shloka 21

Śakra–Namuci-saṃvāda: Śoka-nivāraṇa and Daiva-vicāra

Indra and Namuci on grief, composure, and inevitability

Devanagari script

हस्तौ कर्मेन्द्रियं ज्ेयमथ पादौ गतीन्द्रियम्‌ । प्रजनानन्दयो: शेफो निसर्ग पायुरिन्द्रियम्‌,दोनों हाथोंको काम करनेवाली इन्द्रिय जानना चाहिये, दोनों पैर चलने-फिरनेका काम करनेवाली इन्द्रिय हैं। लिंग संतानोत्पादन एवं मैथुनजनित आनन्दकी प्राप्ति करनेके लिये है। गुदनामक इन्द्रियका कार्य मल-त्याग करना है

Transliteration

bhīṣma uvāca | hastau karmendriyaṃ jñeyam atha pādau gatīndriyam | prajanānandayoḥ śepho nisargaḥ pāyur indriyam ||

Translation

قال بهيشما: اعلموا أن اليدين هما عضو الفعل، وأن القدمين هما العضو الذي يُمكِّن من الحركة. والذَّكَرُ للإنجاب وللذة الناشئة عن الجماع؛ وأما الشَّرْجُ فهو العضو الذي وظيفته الطبيعية إخراج الغائط.

Word by Word

• {'hastau': 'the two hands', 'karmendriyam': 'organ of action

• faculty by which actions are performed', 'jñeyam': 'should be known/understood', 'atha': 'and then

• moreover', 'pādau': 'the two feet', 'gatīndriyam': 'organ/faculty of locomotion (movement)', 'prajana': 'procreation

• begetting offspring', 'ānanda': 'pleasure

• enjoyment', 'prajānandayoḥ': 'of procreation and pleasure (dual genitive)', 'śephaḥ': 'penis

• generative organ', 'nisargaḥ': 'natural function

• innate activity', 'pāyuḥ': 'anus', 'indriyam': 'sense-organ/faculty

Speaker

भीष्म उवाच

Characters & Entities

• Bhishma