Shloka 13

Doṣa-Parīkṣā and Guṇa-Viveka

Examination of Faults and Discernment of the Guṇas

Devanagari script

मनस्त्वपद्ठतं पूर्वमिन्द्रियार्थनिदर्शकम्‌ । न समक्षगुणापेक्षि निर्गुणस्य निदर्शकम्‌,परंतु इन्द्रियोंके विषयोंको दिखानेवाला मन जब पहलेसे ही विषयोंकी ओर अपहृत हो जाता है, तब वह विषयरूप गुणोंकी अपेक्षा रखनेवाला मन निर्गुण तत्त्वका दर्शन करानेमें समर्थ नहीं होता

Transliteration

manas tv apahṛtaṁ pūrvam indriyārtha-nidarśakam | na samakṣa-guṇāpekṣi nirguṇasya nidarśakam ||

Translation

قال بهيشما: إنّ الذهن الذي وظيفته الإشارة إلى موضوعات الحواس، إذا كان قد انجذب من قبلُ إلى تلك الموضوعات، فإنه لا يقدر حينئذٍ أن يكشف الحقيقة المنزّهة عن الصفات (نيرغونا). فذهنٌ يعتمد على خصائص المحسوسات لا يستطيع أن يمنح رؤيةً مباشرةً لمبدأ النيرغونا.

Word by Word

मनःmind

तुbut/indeed

अपहृतम्carried away, distracted

पूर्वम्previously/first

इन्द्रियार्थनिदर्शकम्that which shows the objects of the senses

नnot

समक्षगुणापेक्षिdependent on manifest qualities (sense-objects)

निर्गुणस्यof the quality-less (principle)

निदर्शकम्revealer/indicator

Speaker

भीष्म उवाच

Characters & Entities

Bhishma

manas (mind)

indriyas (senses)

indriyārthas (sense-objects)

nirguṇa-tattva (attributeless Reality)

Verse Rasa (Emotional Essence)

Geographic Context

Sandhi Notes