Shloka 17
भृगु–भरद्वाजसंवादः: वर्णभेदस्य कर्माधारितव्याख्या
Bhrigu–Bharadvaja Dialogue: A Karma-Based Account of Varṇa
ये खल्वजिद्दा: कृपणा अल्पप्राणा अपाणय: । सहन्ते तानि दुःखानि दिष्ट्या त्वं न तथा मुने,“मुने! जो दुःख बिना हाथके दीन, दुर्बल और बेजबान प्राणी सहते हैं, सौभाग्यवश वे तो आपको नहीं सहने पड़ते हैं
ye khalv ajiddāḥ kṛpaṇā alpaprāṇā apāṇayaḥ | sahante tāni duḥkhāni diṣṭyā tvaṃ na tathā mune ||
قال بهيشما: «تلك المخلوقاتُ المسكينة—الضعيفةُ الحياةِ والتي لا أيدي لها—هي التي تحتمل مثل تلك الآلام. وبحسن الطالع، أيها الحكيم، لستَ مُلزَماً أن تقاسي بلاءً من هذا القبيل.»
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse highlights compassion and moral reflection: many helpless beings endure severe suffering without the means to resist, and one should recognize one’s relative good fortune and cultivate empathy rather than pride.
Bhīṣma, instructing a sage-like interlocutor in the Śānti discourse, contrasts the sufferings borne by powerless creatures with the listener’s condition, emphasizing gratitude and ethical sensitivity to others’ pain.