Shloka 6
Adhyāya 166: Kṛtaghna-doṣa (कृतघ्नदोषः) — the fault of ingratitude and the limits of expiation
यज्ञश्नेत् प्रतिरुद्ध: स्यादंशेनैकेन यज्वनः । ब्राह्मणस्य विशेषेण धार्मिके सति राजनि,यदि धर्मात्मा राजाके रहते हुए किसी यज्ञकर्ताका, विशेषतः ब्राह्मणका यज्ञ धनके बिना अधूरा रह जाय--उसके एक अंशकी पूर्ति शेष रह जाय तो राजाको चाहिये कि उसके राज्यमें जो बहुत पशुओं तथा वैभवसे सम्पन्न वैश्य हो, यदि वह यज्ञ तथा सोमयागसे रहित हो तो उसके कुटुम्बसे उस धनको यज्ञके लिये ले ले
yajñaśnet pratiruddhaḥ syād aṁśenaikena yajvanaḥ | brāhmaṇasya viśeṣeṇa dhārmike sati rājani ||
قال بهيشما: إذا وقع في عهد ملكٍ بارٍّ أن تعثّر طقسُ أحد المضحّين حتى بقي جزءٌ من القربان غير مُتمَّم—وخاصةً إذا كان المضحّي براهمنًا—فعلى الملك أن يضمن إتمامه. فإن وُجد في مملكته فَيْشْيَةٌ ثريٌّ كثيرُ الماشية والنعمة، لكنه خالٍ من ممارسة القرابين (ومنها قربان السُّوما)، جاز للملك أن يأخذ من ذلك البيت ما يلزم من مالٍ لأجل القربان، كي لا يبقى العمل المقدّس ناقصًا.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A righteous king must prevent sacred duties from failing due to lack of resources—especially a Brāhmaṇa’s sacrifice. If necessary, he may requisition wealth from a prosperous but non-sacrificing Vaiśya household to complete the yajña, framing royal exaction as a dharmic duty aimed at sustaining public religious order.
In Bhīṣma’s instruction on rājadharma in the Śānti Parva, he describes a case where a sacrificer’s ritual is stalled with a remaining portion incomplete. He advises the king to intervene and secure funds—potentially by taking from a wealthy Vaiśya family lacking sacrificial observance—so the rite can be finished.