Shloka 18
त्रिवर्गविचारः
Tri-varga Deliberation: Dharma, Artha, Kāma
काम॑ क्रोधं च लोभं॑ च दर्प स्तम्भं विकत्थनम् । रोषमीर्यावमानं च नैव दान्तो निषेवते,कुरुनन्दन! जिसने मन और इन्द्रियोंका दमन कर लिया है, उसमें गुरुजनोंके प्रति आदरका भाव, समस्त प्राणियोंके प्रति दया और किसीकी भी चुगली न करनेकी प्रवृत्ति होती है। वह जनापवाद, असत्य भाषण, निन्दा-स्तुतिकी प्रवृत्ति, काम, क्रोध, लोभ, दर्प, जडता, डींग हाँकना, रोष, ईर्ष्या और दूसरोंका अपमान--इन दुर्गुणोंका कभी सेवन नहीं करता
kāmaṁ krodhaṁ ca lobhaṁ ca darpa-stambhaṁ vikatthanam | roṣam īrṣyāvamānaṁ ca naiva dānto niṣevate, kurunandana ||
قال بهيشما: «يا بهجةَ آلِ كورو، إن من ملكَ زمامَ العقلِ والحواسّ لا ينغمس في هذه الرذائل: الشهوة، والغضب، والطمع، والكِبر، والجمودُ العنيد، والتباهيُ المتفاخر، والسخطُ العارم، والحسد، واحتقارُ الآخرين.»
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A truly disciplined person (dānta), having subdued mind and senses, avoids a defined cluster of inner vices—desire, anger, greed, pride, stubborn rigidity, boasting, wrath, envy, and contempt—because these undermine dharma and inner peace.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on righteous living and governance after the war. Here he lists the faults that a self-controlled person does not practice, as part of a broader ethical training.