Shloka 1
त्रिवर्गविचारः
Tri-varga Deliberation: Dharma, Artha, Kāma
अपने-आप बछ। अ--काजज षष्टर्याधिकशततमो< ध्याय: मन और इन्ट्रियोंके संयमरूप दमका माहात्म्य युधिछिर उवाच स्वाध्याये कृतयत्नस्य नरस्य च पितामह । धर्मकामस्य धर्मात्मन् कि नु श्रेय इहोच्यते,युधिष्ठिरने पूछा--धर्मात्मा पितामह! जो स्वाध्यायके लिये यत्नशील है और धर्मपालनकी इच्छा रखता है, उस मनुष्यके लिये इस संसारमें श्रेय क्या बताया जाता है?
Yudhiṣṭhira uvāca—svādhyāye kṛta-yatnasya narasya ca pitāmaha | dharma-kāmasya dharmātman kiṃ nu śreya iha ucyate ||
قال يودهيشثيرا: «يا جدّاه، يا صاحب النفس الدارمية—إذا كان المرءُ مجتهدًا في السوادهيایا (التلاوة والدراسة الذاتية للنصوص المقدّسة) ويرغب في العيش وفق الدارما، فما الذي يُعلَن له خيرًا أعلى في هذا العالم بعينه؟»
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse frames a dharmic inquiry: for one committed to svādhyāya (disciplined study) and eager to practice dharma, what constitutes true śreyas—practical and moral well-being in this life.
In the Śānti Parva dialogue, Yudhiṣṭhira addresses Bhīṣma as ‘Grandfather’ and asks him to define the highest good for a person devoted to sacred study and righteous living, setting up Bhīṣma’s instruction on ethical discipline.