Previous Verse
Next Verse

Shloka 39

Daṇḍotpatti-kathana (Origin and Function of Daṇḍa) — वसुहोम–मान्धातृ संवाद

प्राणाश्न सर्वभूतानां नित्यमन्ने प्रतिष्ठिता: । तस्मात्‌ प्रजा: प्रतिष्ठन्ते दण्डो जागर्ति तासु च,धर्मयुक्त श्रेष्ठ ब्राह्मण वेदोंका स्वाध्याय करते हैं। वेदोंसे ही यज्ञ प्रकट हुआ है। यज्ञ देवताओंको तृप्त करता है। तृप्त हुए देवता इन्द्रसे प्रजाके लिये प्रतिदिन प्रार्थना करते हैं, इससे इन्द्र प्रजाजनोंपर अनुग्रह करके (समयपर वर्षाके द्वारा खेती उपजाकर) उन्हें अन्न देता है, समस्त प्राणियोंके प्राण सदा अन्नपर ही टिके हुए हैं; इसलिये दण्डसे ही प्रजाओंकी स्थिति बनी हुई है। वही उनकी रक्षाके लिये सदा जाग्रत्‌ रहता है

bhīṣma uvāca | prāṇāśn sarvabhūtānāṃ nityam anne pratiṣṭhitāḥ | tasmāt prajāḥ pratiṣṭhante daṇḍo jāgarti tāsu ca |

قال بهيشما: إن نَفَسَ الحياة في جميع الكائنات قائمٌ أبدًا على الطعام. لذلك يثبت الناس ويستقيم أمرهم؛ وعصا الحكم (داṇḍا)—قوة العقاب المشروع والحماية—تظل ساهرةً عليهم على الدوام.

प्राणाःvital breaths/lives
प्राणाः:
Karta
TypeNoun
Rootप्राण
FormMasculine, Nominative, Plural
सर्वभूतानाम्of all beings
सर्वभूतानाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसर्वभूत
FormNeuter, Genitive, Plural
नित्यम्always
नित्यम्:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootनित्य
अन्नेin/depending on food
अन्ने:
Adhikarana
TypeNoun
Rootअन्न
FormNeuter, Locative, Singular
प्रतिष्ठिताःare established/rest on
प्रतिष्ठिताः:
Karta
TypeAdjective
Rootप्रतिष्ठित
FormMasculine, Nominative, Plural
तस्मात्therefore/from that
तस्मात्:
Apadana
TypeIndeclinable
Rootतस्मात् (तद्-प्रातिपदिक)
प्रजाःsubjects/people
प्रजाः:
Karta
TypeNoun
Rootप्रजा
FormFeminine, Nominative, Plural
प्रतिष्ठन्तेstand firm/are sustained
प्रतिष्ठन्ते:
Karta
TypeVerb
Rootप्रति-स्था
FormPresent, Third, Plural, Atmanepada
दण्डःpunishment/royal authority
दण्डः:
Karta
TypeNoun
Rootदण्ड
FormMasculine, Nominative, Singular
जागर्तिkeeps watch/is awake
जागर्ति:
Karta
TypeVerb
Rootजागर्
FormPresent, Third, Singular, Parasmaipada
तासुamong/over them (those people)
तासु:
Adhikarana
TypePronoun
Rootतद्
FormFeminine, Locative, Plural
and
:
TypeIndeclinable
Root

भीष्म उवाच

B
Bhishma
D
Daṇḍa (royal authority/punishment)
P
Prajā (subjects/people)
A
Anna (food)
P
Prāṇa (life-breath)