Shloka 47
Daṇḍa-svarūpa-nirūpaṇa
The Nature, Forms, and Function of Daṇḍa
अतः जहाँ ज्ञानेन्द्रियोंमें बुद्धिमान एवं मनस्वी महर्षि निवास करते हैं,- जिसमें इन्द्रियोंक अधिष्ठातृदेवताके रूपमें इन्द्र, विष्णु एवं सरस्वतीका निवास है तथा जिसके भीतर सदा सम्पूर्ण प्राणी वास करते हैं, अर्थात् जो शरीर समस्त प्राणियोंके जीवन- निर्वाहका आधार है, विद्वान् पुरुषको चाहिये कि उस मानव-देहकी अवहेलना न करे ।। लुब्धं हन्यात् सम्प्रदानेन नित्यं लुब्धस्तृप्तिं परवित्तस्य नैति । सर्वो लुब्ध: कर्मगुणोपभोगे यो<र्थहीनो धर्मकामौ जहाति,राजा लोभी मनुष्यको सदा ही कुछ देकर दबाये रखे; क्योंकि लोभी पुरुष दूसरेके धनसे कभी तृप्त नहीं होता। सत्कर्मोके फलस्वरूप सुखका उपभोग करनेके लिये तो सभी लालायित रहते हैं; परंतु जो लोभी धनहीन है, वह धर्म और काम दोनोंको त्याग देता है
ataḥ yatra jñānendriyeṣu buddhimān evaṃ manasvī maharṣiḥ nivāsati, yasmin indriyāṇām adhiṣṭhātṛ-devatā-rūpeṇa indraḥ viṣṇuḥ sarasvatī ca nivāsanti, tathā yasya antarā sādā sarva-prāṇinaḥ vasanti—arthaḥ, yaḥ śarīraḥ sarva-prāṇināṃ jīvana-nirvāhasya ādhāraḥ—vidvān puruṣaḥ tasya mānava-dehasya avajñāṃ na kuryāt. lubdhaṃ hanyāt sampradānena nityaṃ; lubdhaḥ tṛptiṃ para-vittasya na eti. sarvo lubdhaḥ karma-guṇopabhoge; yo 'rtha-hīnaḥ dharma-kāmau jahāti.
يعلّم بهيشما أن جسد الإنسان لا ينبغي أن يُزدرى قطّ، إذ فيه يقيم الحكماء من الرِّشيّات ذوي ضبط النفس، وفيه أيضًا تسكن الآلهة المُشرفة على الحواس—إندرا، وفيشنو، وساراسفتي. بل إن جميع الكائنات تقيم فيه على الدوام بمعنى أن هذا الجسد هو السند الذي تُصان به الحياة. لذلك لا يليق بالرجل العالِم أن يُهمِل التجسّد الإنساني أو يُهينه. ثم ينتقل إلى شؤون الحكم والشهوة: ينبغي كبحُ الرجل الجشِع بالعطاء المتواصل، لأن الجشِع لا يشبع أبدًا من مال غيره. فالناس جميعًا يتوقون إلى التمتّع بثمرات العمل وصفاته، غير أن الجشِع الفقير الموارد يترك كِلتا القيمتين: الدارما (السلوك القويم) والكاما (المتعة المشروعة).
भीष्म उवाच