Mahabharata — Shanti Parva, Shloka 15
Adhyāya 118: Saciva-parīkṣā
Testing and Appointment of Ministers/Servants
Devanagari script
दृष्टवा बलिनमत्युग्रं द्रुतं सम्प्राद्रवद् वनात् । शत्रुदमन युधिष्ठिर! तब मुनिने उसे बलोन्मत्त शरभ बना दिया। जंगली शरभ उस मुनिनिर्मित अत्यन्त भयंकर एवं बलवान् शरभको सामने देखकर भयभीत हो तुरंत ही उस वनसे भाग गया ।।
Translation
يا يودهيشثيرا، يا قاهر الأعداء! لما رأى الشَّرَبَه الوحشي الشَّرَبَه الذي أوجده الناسك—شديد البأس بالغ القوة مهيبًا—استولى عليه الفزع ففرّ من تلك الغابة على الفور.
Word by Word
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
TypeVerb
Rootदृश्
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund), परस्मैपद-भावार्थ
बलिनम्strong (one)
बलिनम्:
Karma
TypeAdjective
Rootबलिन्
FormMasculine, Accusative, Singular
अति-उग्रम्exceedingly fierce
अति-उग्रम्:
Karma
TypeAdjective
Rootअत्युग्र
FormMasculine, Accusative, Singular
द्रुतम्quickly
द्रुतम्:
TypeIndeclinable
Rootद्रुत
सम्-प्र-अद्रवत्ran away / fled
सम्-प्र-अद्रवत्:
TypeVerb
Rootद्रु
FormImperfect (लङ्), 3rd, Singular, Parasmaipada
वनात्from the forest
वनात्:
Apadana
TypeNoun
Rootवन
FormNeuter, Ablative, Singular
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
एवindeed / just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
शरभ-स्थानेin the place/state of a śarabha
शरभ-स्थाने:
Adhikarana
TypeNoun
Rootशरभस्थान
FormNeuter, Locative, Singular
संन्यस्तःplaced/assigned; transformed/put into
संन्यस्तः:
TypeVerb
Rootसम्-नि-√अस् (न्यस्)
Formक्त (past passive participle), Masculine, Nominative, Singular
मुनिनाby the sage
मुनिना:
Karana
TypeNoun
Rootमुनि
FormMasculine, Instrumental, Singular
तदाthen
तदा:
TypeIndeclinable
Rootतदा
Speaker
भीष्म उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes