Shloka 29
Kṣemadarśa–Kālakavṛkṣīya Saṃvāda: Counsel on Impermanence, Non-attachment, and Composure in Dispossession
यथालब्धोपपन्नार्थस्तथा कौसल्य रंस्यसे । कच्चिच्छुद्धस्वभावेन श्रिया हीनो न शोचसि,कोसलनरेश! क्या तुम दैववश जो कुछ मिल जाय, उसीसे उतने ही आनन्दके साथ रह सकोगे, जैसे पहले रहते थे। आज राजलक्ष्मीसे वंचित होनेपर भी क्या तुम शुद्ध हृदयसे शोकको छोड़ चुके हो?
yathālabdhopapannārthas tathā kauśalya raṁsyase | kaccic chuddhasvabhāvena śriyā hīno na śocasi, kosalanareśa |
قال بهيشما: «يا كوشاليا، أَتستطيع أن تعيش بالقناعة نفسها كما كنت من قبل، فتجد السرور في كل ما يأتيك به القدر والظروف؟ يا ملك كوسالا، وقد حُرمت الآن من بهاء الملك وثروته، أتبقى خاليًا من الحزن، ثابت الطبع نقيّ السريرة؟»
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse commends yathā-lābha-santoṣa—contentment with what comes unbidden—and tests inner purity by asking whether one can remain free from grief even when prosperity and royal status are lost.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs and examines a ruler’s mental steadiness: he asks the king of Kosala whether, after losing royal fortune, he can still live joyfully with whatever circumstances arise, without sorrow.