Shloka 7
उपायधर्म-सेनायोगः
Upāya-dharma and Senāyoga: Expedient Ethics & Army Deployment
गजानां पार्थ वर्माणि गोवृषाजगराणि च । शल्यकण्टकलोहानि तनुत्रचमराणि च,कुन्तीनन्दन! राजाको चाहिये कि वह गाय, बैल तथा अजगरके चमड़ोंसे हाथियोंकी रक्षाके लिये कवच बनवावे। इसके सिवा लोहेकी कीलें, लोहे, कवच, चँवर, चमकीले और पानीदार शस्त्र, पीले और लाल रंगके कवच, बहुरंगी ध्वजा-पताकाएँ, ऋष्टि, तोमर, खड्ग, तीखे फरसे, फलक और ढाल--इन््हें भारी संख्यामें तैयार कराकर सदा अपने पास रखे
gajānāṁ pārtha varmāṇi govṛṣājagarāṇi ca | śalyakaṇṭakalohāni tanutracamarāṇi ca ||
قال بهيشما: «يا بارثا، أَعِدَّ دروعًا واقية للفيلة—تُصنع من جلود البقر والثيران، بل وحتى من جلد الأفعى العظيمة (البايثون). واحتفِظْ كذلك بوفرةٍ من المسامير الحديدية واللوازم الحديدية الحادّة كالأشواك، مع واقيات الجسد ومراوح التشاورِي (chauri). وعلى الملك أن يُبقي مثل هذه العُدّة دائمًا في الاحتياط، لتظل قواته—وخاصة فيلة الحرب—مصونةً ومتهيّئةً للقتال.»
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A king’s dharma includes practical preparedness: maintaining protective equipment and supplies—especially for key military assets like elephants—so that the realm’s defense is reliable and disciplined.
In the Shanti Parva’s instruction on rājadharma, Bhishma advises Yudhiṣṭhira on concrete measures of military readiness, specifying materials and items to be kept prepared for protecting war-elephants and sustaining the army.