Previous Verse
Next Verse

Shloka 71

Duryodhana-śibira-praveśaḥ — The Pāṇḍavas Enter the Kaurava Camp; The Burning of Arjuna’s Chariot

ततः प्राध्मापयन्‌ शड्खान्‌ पाउ्चजन्यं च माधव: । ह्ृष्टा दुर्योधन दृष्टवा निहतं पुरुषर्षभ

tataḥ prādhmāpayan śaṅkhān pāñcajanyaṃ ca mādhavaḥ | hṛṣṭā duryodhanaṃ dṛṣṭvā nihataṃ puruṣarṣabha ||

قال سنجيا: ثم إنّ ماذافا (كريشنا) أمر بنفخ الأصداف، ولا سيّما صدفة «بانتشاجانيا». فلمّا رأى المحاربون دُريودَهَنَ—ثورَ الرجال—قد صُرِع، امتلأوا ابتهاجًا؛ إذ إنّ سقوط قائد الظلم كان علامةً على اقتراب انقضاء عبء الحرب وعودة النظام القائم على الحقّ.

ततःthen, thereafter
ततः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootततः (तद्-प्रातिपदिकात् अव्यय)
Formअव्यय
प्राध्मापयन्causing to be blown / blowing (a conch)
प्राध्मापयन्:
Karta
TypeVerb
Rootप्र-ध्मा (धातु) (णिच्)
Formलट्, परस्मैपदम्, प्रथमा, एकवचनम् (वर्तमानकाले कृदन्तवत् प्रयोगः—शतृ-प्रत्ययान्तः वर्तमानकृदन्तः)
शङ्खान्conches
शङ्खान्:
Karma
TypeNoun
Rootशङ्ख
Formपुंलिङ्गः, द्वितीया, बहुवचनम्
पाञ्चजन्यम्Pāñcajanya (Krishna’s conch)
पाञ्चजन्यम्:
Karma
TypeNoun
Rootपाञ्चजन्य
Formपुंलिङ्गः, द्वितीया, एकवचनम्
and
:
TypeIndeclinable
Root
Formअव्यय
माधवःMādhava (Krishna)
माधवः:
Karta
TypeNoun
Rootमाधव
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्
हृष्टाःdelighted, thrilled
हृष्टाः:
Karta
TypeAdjective
Rootहृष्ट
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा, बहुवचनम्
दुर्योधनाःthe Duryodhanas (Duryodhana’s party/men)
दुर्योधनाः:
Karta
TypeNoun
Rootदुर्योधन
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा, बहुवचनम्
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formक्त्वान्त (अव्ययकृदन्त), पूर्वकालिकम्
निहतम्slain
निहतम्:
Karma
TypeAdjective
Rootनि-हन् (धातु) → निहत (कृदन्त)
Formपुंलिङ्गः, द्वितीया, एकवचनम्
पुरुषर्षभम्the bull among men (best of men)
पुरुषर्षभम्:
Karma
TypeNoun
Rootपुरुषर्षभ
Formपुंलिङ्गः, द्वितीया, एकवचनम्

संजय उवाच

S
Sañjaya
M
Mādhava (Kṛṣṇa)
P
Pāñcajanya (conch)
D
Duryodhana
C
conches (śaṅkha)

Educational Q&A

The verse frames the fall of an adharma-driven ruler as a turning point: righteous order is reaffirmed when tyranny and obstinacy meet their due end, and the conch-blast functions as a public signal of moral and strategic resolution.

After Duryodhana’s death, Kṛṣṇa has the conches blown—his own Pāñcajanya prominent—while the onlookers rejoice upon seeing Duryodhana slain; Sañjaya reports this to Dhṛtarāṣṭra.