Shloka 19
Sārasvata–Dadhīca Upākhyāna at Sarasvatī Tīrtha
Balarāma’s Pilgrimage Context
Devanagari script
ततः स प्रविशन्नेव स्वमाश्रमपदं मुनि:,काष्ठ भूतो55श्रमपदे वसति सम महातपा: । आश्रममें प्रवेश करते ही देवलमुनिने वहाँ बैठे हुए जैगीषव्यको देखा, परंतु जैगीषव्यने उस समय भी किसी तरह उनसे बात नहीं की। वे महातपस्वी मुनि आश्रमपर काष्ठमौन होकर बैठे हुए थे
Transliteration
tataḥ sa praviśann eva svam āśramapadaṁ muniḥ, kāṣṭhabhūto ’śramapade vasati sma mahātapāḥ |
Translation
ثم إن الحكيم، لما دخل آشرَمه، رأى جايِگيشَڤيا (Jaigiṣavya) جالسًا هناك. غير أنّ جايِگيشَڤيا لم يخاطبه بأي وجه؛ فقد لبث ذلك الناسك العظيم في الآشرَم محافظًا على صمتٍ صارمٍ كأنه خشب. ويُبرز المشهد انضباط التَّپَس (tapas) وقوة الكفّ الأخلاقية: فالصمت هنا ليس مجرد انعدام الكلام، بل نذرٌ مقصود يختبر صبر من يقترب وضبطه لنفسه.
Word by Word
ततःthen, thereafter
ततः:
TypeIndeclinable
Rootततः
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
प्रविशन्entering
प्रविशन्:
Karta
TypeVerb
Rootप्र-विश्
Formशतृ (present active participle), Masculine, Nominative, Singular
एवindeed, just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
स्वम्his own
स्वम्:
TypeAdjective
Rootस्व
FormNeuter, Accusative, Singular
आश्रमपदम्hermitage-place, abode of the hermitage
आश्रमपदम्:
Karma
TypeNoun
Rootआश्रमपद
FormNeuter, Accusative, Singular
मुनिःthe sage
मुनिः:
Karta
TypeNoun
Rootमुनि
FormMasculine, Nominative, Singular
काष्ठभूतःbecome like wood (motionless/silent)
काष्ठभूतः:
TypeAdjective
Rootकाष्ठभूत
FormMasculine, Nominative, Singular
आश्रमपदेin the hermitage-place
आश्रमपदे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootआश्रमपद
FormNeuter, Locative, Singular
वसतिdwells, stays
वसति:
TypeVerb
Rootवस्
FormPresent (Lat), Third, Singular, Parasmaipada
समम्equally, evenly; calmly
समम्:
TypeIndeclinable
Rootसमम्
महातपाःone of great austerity (great ascetic)
महातपाः:
Karta
TypeNoun
Rootमहातपस्
FormMasculine, Nominative, Singular
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Characters & Entities
D
Devala (sage)J
Jaigiṣavya (sage)Ā
Āśrama (hermitage)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes