Shloka 18

अध्याय ९ — दुर्योधनस्य अन्त्यावस्था, विलापः, तथा सौप्तिक-प्रतिवृत्तम्

Duryodhana’s Final Condition, Lamentation, and the Night’s Report

Devanagari script

संजय उवाच तं शयानं कुरुश्रेष्ठ ततो भरतसत्तम । अश्वत्थामा समालोक्य करुणं पर्यदेवयत्‌,संजय कहते हैं--भरतश्रेष्ठ! तदनन्तर कुरुकुल-भूषण दुर्योधनको रणशय्यापर पड़ा देख अश्वत्थामा इस प्रकार करुण विलाप करने लगा--

Transliteration

sañjaya uvāca

taṁ śayānaṁ kuruśreṣṭha tato bharatasattama |

aśvatthāmā samālokya karuṇaṁ paryadevayat ||

Translation

قال سنجيا: «يا خيرَ الكورو، ويا أسمى البهاراتا—ثم إنَّ أشفَتّاما، لما رأى دوريودَهنَة، زينةَ سلالة الكورو، مُلقىً على فراشِه في ساحة القتال، نظر إليه وشرع ينوح نواحًا مُرًّا برحمةٍ عميقة».

Word by Word

• संजयः: Sanjaya
• संजयः: Karta
• Type: Noun
• Root: संजय
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• उवाच: said
• Type: Verb
• Root: वच्
• Form: Perfect, 3rd, Singular, Parasmaipada

• तम्: him
• तम्: Karma
• Type: Pronoun
• Root: तद्
• Form: Masculine, Accusative, Singular

• शयानम्: lying (down)
• Type: Adjective
• Root: शी
• Form: Present active participle (शतृ), Masculine, Accusative, Singular

• कुरुश्रेष्ठ: O best of the Kurus
• Type: Noun
• Root: कुरु-श्रेष्ठ
• Form: Masculine, Vocative, Singular

• ततः: then/thereupon
• Type: Indeclinable
• Root: ततः

• भरतसत्तम: O best of the Bharatas
• Type: Noun
• Root: भरत-सत्तम
• Form: Masculine, Vocative, Singular

• अश्वत्थामा: Ashvatthama
• अश्वत्थामा: Karta
• Type: Noun
• Root: अश्वत्थामन्
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• समालोक्य: having seen/observed
• Type: Verb
• Root: सम् + आलोक्
• Form: Absolutive (क्त्वा/ल्यप्), Active

• करुणम्: pitiably, in a lamentable way
• Type: Adjective
• Root: करुण
• Form: Neuter, Accusative, Singular

• पर्यदेवयत्: lamented, wailed
• Type: Verb
• Root: परि + दिव्
• Form: Imperfect, 3rd, Singular, Parasmaipada

Speaker

संजय उवाच

Characters & Entities

• Sañjaya
• Aśvatthāmā
• Duryodhana
• Kuru lineage
• Bharata lineage
• battlefield (raṇa)
• battlefield couch (raṇaśayyā, implied by context)