Shloka 2
निपातितस्यन्दनवाजिनागं बलं॑ च दृष्टवा हतसूतपुत्रम् । दुर्योधनो श्रुप्रतिपूर्णनेत्रो दीनो मुहुर्नि:श्वसंश्चार्तरूप:,कौरव-सेनाके रथ, घोड़े और हाथी मार डाले गये थे। सूतपुत्रका भी वध कर दिया गया था। उस अवस्थामें उस सेनाको देखकर दुर्योधनकी आँखोंमें आँसू भर आये और वह बारंबार लंबी साँस खींचता हुआ दीन एवं दु:खी हो गया
sañjaya uvāca |
nipātita-syandana-vāji-nāgaṃ balaṃ ca dṛṣṭvā hata-sūta-putram |
duryodhano aśru-pratipūrṇa-netro dīno muhur niḥśvasaṃś cārta-rūpaḥ ||
قال سنجيا: لما رأى جيش الكورو وقد سقطت عرباته وخيوله وفيلته صرعى، ورأى ابن السائق مقتولًا، امتلأت عينا دُريودَهَنَ بالدموع. وأخذ يطلق زفراتٍ عميقة مرارًا، فغدا كئيبًا ذليلًا، تبدو عليه سِماتُ من غلبه الحزن.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the inevitable emotional and moral reckoning that follows destructive warfare: when one’s power (bala) collapses and key allies fall, pride gives way to grief. It implicitly points to the fragility of worldly strength and the heavy cost of pursuing victory through adharma.
Sañjaya reports Duryodhana’s reaction after seeing the Kaurava forces devastated—chariots, horses, and elephants brought down—and after the death of Karṇa (referred to as the charioteer’s son). Duryodhana becomes tearful, repeatedly sighing, and appears deeply distressed.