Shloka 44
Devanagari script
त॑ वै प्रमृष्ट प्रसमीक्ष्य युद्धे चचाल सर्व सचराचरं जगत् | स्वस्ति जगत् स्यादृषय: प्रचुक्रुशु- स्तमुद्यतं प्रेक्ष्य महाहवेषुम्,महायुद्धमें उस बाणको हाथमें लिया और ऊपर उठाया गया देख समस्त चराचर जगत् काँप उठा। ऋषिलोग चोर-जोरसे पुकार उठे कि 'जगत्का कल्याण हो!”
Translation
وفي المعركة العظمى، لما رُئي ذلك السهم وقد أُخذ باليد ورُفع عاليًا، ارتجّ العالم كلّه—متحرّكه وساكنه. وصاح الرِّشِيّون بصوتٍ جهير، إذ رأوه مرفوعًا في أعتى الوغى: «ليكن للعالم خيرٌ وسلام!»
Word by Word
तत्that (weapon/arrow)
तत्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormNeuter, Accusative, Singular
वैindeed
वै:
TypeIndeclinable
Rootवै
प्रमृष्टम्grasped/handled
प्रमृष्टम्:
Karma
TypeVerb
Rootप्र-मृश्
Formkta (past passive participle), Neuter, Accusative, Singular
प्रसमीक्ष्यhaving looked at/observed
प्रसमीक्ष्य:
TypeVerb
Rootप्र-सम्-ईक्ष्
Formktvā (absolutive/gerund)
युद्धेin battle
युद्धे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootयुद्ध
FormNeuter, Locative, Singular
चचालshook/trembled
चचाल:
TypeVerb
Rootचल्
FormPerfect (liṭ), 3rd, Singular, Parasmaipada
सर्वम्entire
सर्वम्:
Karta
TypeAdjective
Rootसर्व
FormNeuter, Nominative, Singular
सचराचरम्with moving and unmoving (beings)
सचराचरम्:
Karta
TypeAdjective
Rootस-चर-अचर
FormNeuter, Nominative, Singular
जगत्world
जगत्:
Karta
TypeNoun
Rootजगत्
FormNeuter, Nominative, Singular
स्वस्तिwell-being; auspiciousness
स्वस्ति:
TypeIndeclinable
Rootस्वस्ति
जगतःof the world
जगतः:
TypeNoun
Rootजगत्
FormNeuter, Genitive, Singular
स्यात्may it be
स्यात्:
TypeVerb
Rootअस्
FormOptative (vidhi-liṅ), 3rd, Singular, Parasmaipada
ऋषयःsages
ऋषयः:
Karta
TypeNoun
Rootऋषि
FormMasculine, Nominative, Plural
प्रचुक्रुशुःcried out
प्रचुक्रुशुः:
TypeVerb
Rootक्रुश्
FormPerfect (liṭ), 3rd, Plural, Parasmaipada
तम्him
तम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Accusative, Singular
उद्यतम्raised/lifted up
उद्यतम्:
Karma
TypeVerb
Rootउद्-यम्
Formkta (past passive participle), Masculine, Accusative, Singular
प्रेक्ष्यhaving seen
प्रेक्ष्य:
TypeVerb
Rootप्र-ईक्ष्
Formktvā (absolutive/gerund)
महाहवेषुin great battles
महाहवेषु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootमहाहव
FormMasculine, Locative, Plural
Speaker
संजय उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes