Shloka 67
कृष्णोपदेशः, अर्जुनस्य क्षमा-याचनम्, कर्णवध-अनुज्ञा
Krishna’s Counsel, Arjuna’s Apology, and Authorization for Karṇa’s Slaying
प्राज्ञासिष्म वयं ते वा शरैर्मुक्ते: सहस्रश: । राजन! वहाँ छूटे हुए सहस्रों बाणोंसे न तो सूर्यकी प्रभा दिखायी देती थी, न दिशाएँ और न विदिशाएँ ही दृष्टिगोचर होती थीं। हम या हमारे शत्रु भी पहचाने नहीं जाते थे ।।
sañjaya uvāca | prājñāsiṣma vayaṃ te vā śarair mukteḥ sahasraśaḥ | rājan! tatra chūṭeṣu sahasreṣu bāṇeṣu na sūryasya prabhā dṛśyate sma, na diśo na vidiśaś ca dṛśyante sma | na vayaṃ na vā ripavo ’pi pratyabhijñāyante sma || madhyāhne tapato rājan bhāskarasya mahāprabhāḥ |
قال سنجيا: «يا أيها الملك، حين أُطلقت آلافٌ بعد آلاف من السهام، اختنق الميدان بكثرة النصال حتى لم يُرَ لمعان الشمس؛ ولم تُدرَك الجهات ولا الجهات الفرعية. وفي تلك العاصفة المبهرة من المقذوفات لم نعد نميّز نحن ولا حتى أعداءنا. وحتى عند الظهيرة، يا أيها الملك، حين تتوهّج الشمس بعظيم الضياء…»
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores how violence and mass warfare overwhelm clarity and discernment: even the sun and directions vanish, and friend and foe become indistinguishable—an ethical reminder that war breeds confusion and dehumanization.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that an intense exchange of countless arrows has filled the battlefield so completely that sunlight and orientation are lost, and combatants cannot recognize one another, despite it being midday.