Shloka 18
Chapter 12: Arjuna’s suppression of the Saṃśaptakas and duel with Aśvatthāmā
Drauṇi
कलापिनश्चापहस्ता दीर्घकेशा: प्रियंवदा: । पत्तय: सादिनक्षान्ये घोररूपपराक्रमा:,राजन्! वे सभी सैनिक समानरूपसे मृत्युको वरण करनेकी प्रतिज्ञा करके एक- दूसरेका साथ नहीं छोड़ते थे। वे मस्तकपर मोरपंख धारण किये हुए थे। उनके हाथोंमें धनुष शोभा पाता था। उनके केश बहुत बड़े थे और वे प्रिय वचन बोलते थे। अन्यान्य पैदल और घुड़सवार भी बड़े भयंकर पराक्रमी थे ताभ्यां मुक्ता महाबाणा: कड़्कबर्हिणवासस: । द्योतयन्तो दिश: सर्वा: सम्पेतु: स्वर्णभूषणा: उन दोनोंके छोड़े हुए स्वर्णभूषित महान् बाण, जो कंक और मोरके पंखोंसे सुशोभित थे, सम्पूर्ण दिशाओंको प्रकाशित करते हुए गिरने लगे
sañjaya uvāca |
kalāpinaścāpahastā dīrghakeśāḥ priyaṃvadāḥ |
pattayaḥ sādinakṣānye ghorarūpaparākramāḥ ||
tābhyāṃ muktā mahābāṇāḥ kaṅkabārhiṇavāsasaḥ |
dyotayanto diśaḥ sarvāḥ sampetuḥ svarṇabhūṣaṇāḥ ||
قال سنجيا: «أيها الملك، إن أولئك المحاربين—وقد نذروا جميعًا أن يلاقوا الموت—لم يهجر بعضهم بعضًا. وعلى رؤوسهم ريش الطاووس، وفي أيديهم أقواس تلمع، وشعورهم طويلة منسدلة، وكلامهم عذب السمع، فتقدّموا. وكان من المشاة والفرسان غيرهم أيضًا من هو مهيب الهيئة شديد البأس. ومن ذينك الاثنين أُطلقت سهام عظيمة مزدانة بالذهب، مُريَّشة بريش النسر الرخمي وريش الطاووس؛ تتوهّج في طيرانها كأنها تُنير الجهات كلها قبل أن تهوي.»
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores how, in the kṣatriya world of the Mahābhārata, comradeship and resolve can become a collective vow unto death. It also hints at an ethical tension: outward refinement (pleasant speech, ornamentation) can coexist with—and even serve—the grim machinery of violence, reminding the reader to judge by intent and action rather than appearance.
Sañjaya describes a group of warriors who do not abandon each other, marked by peacock-feathers and bows. He then depicts two principal fighters releasing mighty, gold-adorned arrows with distinctive feathering, which streak through the sky as if lighting up the quarters before falling.