Previous Verse
Next Verse

Shloka 25

अध्याय ९९ — युयुधान-दुःशासन-युद्धम्

Chapter 99: Sātyaki and Duḥśāsana’s engagement

चिकीर्षु्दुष्करं कर्म पार्षत: परवीरहा । ईषया समत्तिक्रम्य द्रोणस्प रथमाविशत्‌,शत्रुवीरोंका संहार करनेवाले धृष्टद्युम्न दुष्कर कर्म करना चाहते थे। अतः ईषादण्डके सहारे अपने रथको लाँघकर द्रोणाचार्यके रथपर जा चढ़े

cikīrṣur duṣkaraṃ karma pārṣataḥ paravīrahā | īṣayā samatikramya droṇasya ratham āviśat ||

قال سنجيا: إن دِهْرِشْتَدْيُومْنَ، ابنَ پْرِشَتَةَ وقاتلَ أبطالِ العدو، وقد عزم على إنجاز فعلٍ عسير، اتخذ من عارضة العربة سندًا فقفز عابرًا ودخل عربةَ درونا. وفي توتر الأخلاق في ساحة الحرب، يصوّر ذلك فعلًا مقصودًا عالي المخاطرة، دفعته عزيمة مواجهة المعلّم المحارب المهيب؛ حيث تتزاحم الشجاعة الشخصية والضرورة الحربية مع ثِقَل مهاجمة شيخٍ مُوقَّر.

चिकीर्षुःwishing to do
चिकीर्षुः:
Karta
TypeAdjective
Rootचिकीर्षु (कृ-धातु से इच्छार्थक कृदन्त)
FormMasculine, Nominative, Singular
दुष्करम्difficult
दुष्करम्:
Karma
TypeAdjective
Rootदुष्कर
FormNeuter, Accusative, Singular
कर्मdeed, act
कर्म:
Karma
TypeNoun
Rootकर्मन्
FormNeuter, Accusative, Singular
पार्षतःthe son of Pṛṣata (Dhr̥ṣṭadyumna)
पार्षतः:
Karta
TypeNoun
Rootपार्षत (धृष्टद्युम्न का पितृ-नाम/पार्षत-वंशज)
FormMasculine, Nominative, Singular
परवीरहाslayer of enemy heroes
परवीरहा:
Karta
TypeAdjective
Rootपर-वीर-हन्
FormMasculine, Nominative, Singular
ईषयाwith the pole/shaft (of the chariot)
ईषया:
Karana
TypeNoun
Rootईषा
FormFeminine, Instrumental, Singular
समतिक्रम्यhaving overstepped/crossed
समतिक्रम्य:
TypeVerb
Rootसम् + अति + क्रम्
FormAbsolutive (क्त्वा/ल्यप्), Active
द्रोणस्यof Droṇa
द्रोणस्य:
TypeNoun
Rootद्रोण
FormMasculine, Genitive, Singular
रथम्chariot
रथम्:
Karma
TypeNoun
Rootरथ
FormMasculine, Accusative, Singular
आविशत्entered, mounted
आविशत्:
TypeVerb
Rootआ + विश्
FormImperfect (लङ्), 3rd, Singular, Active

संजय उवाच

S
Sañjaya
D
Dhr̥ṣṭadyumna
P
Pṛṣata
D
Droṇa (Droṇācārya)
R
ratha (chariot)
Ī
īṣā (chariot-pole/drawbar)

Educational Q&A

The verse highlights resolute agency in a morally weighty context: a warrior chooses a perilous, decisive action against a formidable elder. It invites reflection on how courage and strategic necessity operate within dharma’s constraints during war, where even justified aims can carry ethical gravity.

Dhr̥ṣṭadyumna, determined to perform a difficult feat, uses the chariot’s pole as leverage to cross over and climb into Droṇa’s chariot—an aggressive, close-quarters move signaling an imminent direct confrontation with Droṇa.