Previous Verse
Next Verse

Shloka 553

Droṇa-parva Adhyāya 94: Sātyaki–Sudarśana Yuddha (सात्यकि–सुदर्शन युद्ध)

हाहाकारो महांस्तत्र सैन्यानां समजायत । वीर श्रुतायुधका वध करके वह गदा धरतीपर जा गिरी। लौटी हुई उस गदाको और उसके द्वारा मारे गये वीर श्रुतायुधको देखकर वहाँ आपकी सेनाओंमें महान्‌ हाहाकार मच गया

hāhākāro mahāṁs tatra sainyānāṁ samajāyata | vīraṁ śrutāyudhaṁ hatvā kareṇaiva gadā dharitryāṁ nipapāta | nivṛttāṁ tāṁ gadāṁ dṛṣṭvā tena ca nihataṁ vīraṁ śrutāyudhaṁ ca dṛṣṭvā tatra yuṣmākaṁ sainyeṣu mahān hāhākāraḥ samajāyata |

قال سانجيا: «هناك، بين الجيوش، ارتفع صراخٌ عظيم. وبعد أن قُتل البطل شروتايودها، سقطت الهراوة التي كان يمسكها من يده إلى الأرض. ولمّا رأوا تلك الهراوة تعود راجعة، ورأوا شروتايودها الشجاع صريعًا بها، عمّت في قواتك عويلةٌ هائلة من الذهول والرعب—نذيرُ شؤمٍ بأن العنف، إذا أُطلق، قد يرتدّ على من يرفعه بيده.»

हाहाकारःa cry of lamentation; uproar
हाहाकारः:
Karta
TypeNoun
Rootहाहाकार
FormMasculine, Nominative, Singular
महान्great
महान्:
Karta
TypeAdjective
Rootमहत्
FormMasculine, Nominative, Singular
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतत्र
सैन्यानाम्of the armies / troops
सैन्यानाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसैन्य
FormNeuter, Genitive, Plural
समजायतarose; came to be
समजायत:
Karta
TypeVerb
Rootसम् + जन्
FormImperfect (Laṅ), Third, Singular, Ātmanepada

संजय उवाच

S
Sañjaya
Ś
Śrutāyudha
G
gadā (mace)
D
Dharitrī (earth/ground)
K
Kaurava army (your forces)

Educational Q&A

The episode underscores a moral pattern often highlighted in the Mahābhārata: violence and pride can rebound upon the doer. The returning mace symbolizes how destructive force, once set in motion, may turn back and become the agent of one’s own downfall, stirring fear and ethical reflection in those who witness it.

Sañjaya reports that Śrutāyudha has been killed, and his mace—after striking him—falls to the ground and is seen as having ‘returned.’ The sight of the weapon’s recoil and the hero’s death triggers a great cry and panic among Dhṛtarāṣṭra’s troops.