Shloka 23
द्रोणपर्व — अध्याय ९०: हार्दिक्यस्य पराक्रमः
Kṛtavarmā’s Stand against the Pāṇḍavas
यथा त्रस्यन्ति भूतानि सर्वाण्यशनिनि:स्वनात् । तथा शड्खप्रणादेन वित्रेसुस्तव सैनिका:,जैसे वज़्की गड़गड़ाहटसे सारे प्राणी थर्रा उठते हैं, उसी प्रकार उन दोनों वीरोंकी शंखध्वनिसे आपके समस्त सैनिक संत्रस्त हो उठे
yathā trasyanti bhūtāni sarvāṇy aśaniniḥsvanāt | tathā śaṅkhapraṇādena vitresus tava sainikāḥ ||
قال سَنجايا: وكما ترتعد جميع الكائنات عند هدير الرعد كأنه صاعقة، كذلك ارتاع جنودك جميعًا من نفير صدفتَي هذين البطلين.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how fear and courage spread through armies via symbols and signals: a powerful, righteous or confident proclamation (here, the conch-blast) can shatter the morale of those already inwardly uncertain. Ethically, it points to the inner state—steadfastness versus wavering—as decisive in crisis.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that the conch-blast of the opposing heroes resounded like thunder, and that this sound caused the Kaurava troops to tremble and panic, indicating a sudden shift in battlefield confidence.