Shloka 313
धृतराष्ट्रस्य मूर्च्छा तथा द्रोणविषयकप्रश्नाः
Dhṛtarāṣṭra’s Fainting and Questions Concerning Droṇa
अनर्हमाणान् कौन्तेयान् कर्मणस्तस्य तत् फलम् | मैंने अमर्षमें भरकर सदा कष्ट भोगनेके अयोग्य कुन्तीकुमारोंको क्लेश ही दिया है; परंतु मेरे इस बर्तावको द्रोणाचार्यने चुपचाप सह लिया था। उनके उसी कर्मका यह वधरूपी फल प्राप्त हुआ है
an-arhamāṇān kaunteyān karmaṇas tasya tat phalam |
يتأمّل دِهرتراشترا بندمٍ قائلاً: لقد طال بي الزمن، وبسبب حقدٍ كامنٍ يتّقد في الصدر، فلم أُنزِل بأبناء كونتي—وهم غير مستحقّين لمثل هذا العناء—إلا الشدائد. وقد احتمل دروناآتشاريّا ذلك الصنيع صامتًا؛ وها أنا اليوم أرى مقتل درونا ثمرةً كئيبةً لذلك الإثم، عائدةً كجزاءٍ في خضمّ الحرب.
धृतराष्ट उवाच
Educational Q&A
Wrongdoing toward the undeserving does not remain isolated; it ripens into consequences (karma-phala). Dhṛtarāṣṭra interprets Droṇa’s violent end as a moral repercussion linked to sustained injustice and the silent complicity that allowed it to continue.
In the aftermath of events surrounding Droṇa’s fall, Dhṛtarāṣṭra speaks in self-reproach. He recalls how the Pāṇḍavas were repeatedly subjected to suffering despite being undeserving, and he connects that history of harm and endurance to the present catastrophe—Droṇa’s death in the war.