Shloka 7
दुर्योधनकवचविमर्शः
Duryodhana’s Armor and the Tactical Reassessment
वाहनानि शकुृम्मूत्रे मुमुचू रुरुदुश्न ह । तान् दृष्टवा दारुणान् सर्वनुत्पाताँललोमहर्षणान्,भरतश्रेष्ठ! हाथी, घोड़े आदि वाहन मल-मूत्र करने और रोने लगे। उन सब भयंकर एवं रोमांचकारी उत्पातोंको देखकर और महाबली सव्यसाची अर्जुनकी उस भयंकर प्रतिज्ञाको सुनकर आपके सभी सैनिक व्यथित हो उठे
sañjaya uvāca |
vāhanāni śakṛn-mūtre mumucuḥ ruruduś ca ha |
tān dṛṣṭvā dāruṇān sarvān utpātān loma-harṣaṇān bharata-śreṣṭha |
قال سنجيا: إن الدوابّ والمراكب—من الفيلة والخيول وما شاكلها—أفرغت روثًا وبولًا وراحت تصرخ كالباكين. يا خيرَ آلِ بهاراتا، إذ رأى القومُ تلك الطوالع المفزعة التي تُقشعرّ لها الأبدان، وسمعوا نذرَ أرجونا سافياساشين الجبّار، اضطرب جيشك كلّه واعتراه الأسى والهلع.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores how adharma-tinged violence and wrathful vows generate collective dread: nature, animals, and human minds register impending catastrophe through ‘utpāta’ (ominous signs). It cautions that moral disorder in war manifests as fear, instability, and loss of composure.
Sanjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that the Kaurava side witnesses terrifying omens: the army’s mounts and vehicles panic, void excrement and urine, and cry out. These portents, together with news of Arjuna’s fierce vow, unsettle and distress the troops.