Shloka 1
दुर्योधनकवचविमर्शः
Duryodhana’s Armor and the Tactical Reassessment
अफ---रू- >> सप्तसप्ततितमो<ध्याय: नाना प्रकारके अशुभसूचक उत्पात, कौरव-सेनामें भय और श्रीकृष्णका अपनी बहिन सुभद्राको आश्वासन देना संजय उवाच तां निशां दुःखशोकार्तो नि:श्वसन्ताविवोरगौ । निद्रां नैवोपलेभाते वासुदेवधनंजयौ,संजय कहते हैं--राजन्! दुःख और शोकसे पीड़ित हुए श्रीकृष्ण और अर्जुन सर्पोंके समान लंबी साँस खींच रहे थे। उन दोनोंको उस रातमें नींद नहीं आयी
sañjaya uvāca | tāṃ niśāṃ duḥkhaśokārto niḥśvasantāv ivoragau | nidrāṃ naivopalebhāte vāsudevadhanañjayau ||
قال سنجيا: أيها الملك، وقد عُذِّب فاسوديفا (كريشنا) ودهاننجايا (أرجونا) بالحزن والأسى، ظلا طوال تلك الليلة مضطجعَين كالأفاعي، يزفران زفراتٍ طويلةً ثقيلة. ولم ينل أيٌّ منهما النوم—سكونٌ مشؤوم يسبق اندفاعة الحرب التالية.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the moral and psychological weight of dharmic conflict: even the foremost heroes are shaken by grief, showing that righteous action in war is not triumphalism but a burden carried with vigilance and restraint.
On a tense night amid ominous signs, Kṛṣṇa and Arjuna remain awake, distressed and sighing like serpents—an image of coiled anxiety before the next day’s violence, as Sanjaya reports to Dhṛtarāṣṭra.