Shloka 16
Droṇānīka-praveśa: Arjuna’s respectful appeal to Droṇa and renewed advance toward Jayadratha (द्रोणानीकप्रवेशः)
समुद्र, वन, द्वीप, नदी, नद, कानन, नगर, राष्ट्र आकाश तथा स्वर्गमें जो नाना प्रकारके प्राणिसमुदाय रहते थे, वे उस यज्ञकी सम्पत्तिसे तृप्त होकर कहने लगे, राजा गयके समान दूसरे किसीका यज्ञ नहीं हुआ है ।। षट्त्रिंशद् योजनायामा त्रिंशदू योजनमायता । पश्चात् पुरश्नतुर्विशद् वेदी ह्यासीद्धिरण्मयी,यथोक्ता दक्षिणाश्षान्या विप्रेभ्यो भूरिदक्षिण: । यजमान गयके यज्ञमें छत्तीस योजन लम्बी, तीस योजन चौड़ी और आगे-पीछे (अर्थात् नीचेसे ऊपरको) चौबीस योजन ऊँची सुवर्णमयी वेदी बनवायी गयी थी-। उसके ऊपर हीरे- मोती एवं मणिरत्न बिछाये गये थे। प्रचुर दक्षिणा देनेवाले गयने ब्राह्मणोंको वस्त्र, आभूषण तथा अन्य शास्त्रोक्त दक्षिणाएँ दी थीं
nārada uvāca |
ṣaṭtriṃśad yojanāyāmā triṃśad yojanam āyatā |
paścāt puraś caturviṃśad vedī hy āsīd hiraṇmayī |
yathoktā dakṣiṇāś cānyā viprebhyo bhūridakṣiṇaḥ ||
samudra-vana-dvīpa-nadī-nada-kānana-nagara-rāṣṭra-ākāśa-tathā-svargamadhye ye nānāprakārāḥ prāṇisamudāyāḥ prativasanti sma, te tasya yajñasya sampattibhiḥ tṛptāḥ santo ’bruvan—na rājño gayasya sadṛśo ’nyaḥ kaścid yajño ’bhavat iti ||
قال نارادا: عبر البحار والغابات والجزر والأنهار والجداول والأحراج، وفي المدن والممالك، بل وحتى في الفضاء والسماء، شبعت جماعات الكائنات الحيّة على اختلافها من وفرة ذلك اليَجْنَه، وأخذت تُعلن: «ما أُقيم يَجْنَهٌ قطّ مثل يَجْنَهِ الملك غايا.» وفي شعيرة غايا شُيِّد مذبحٌ من ذهب: طوله ستٌّ وثلاثون يوجانا، وعرضه ثلاثون يوجانا، وارتفاعه أربعٌ وعشرون يوجانا. وفوقه بُسِطت الجواهر كالألماس واللؤلؤ وسائر الأحجار الكريمة. وكان غايا مشهورًا بسعة العطاء، فوهب للبراهمة الثياب والحُليّ وسائر الهبات الطقسية (دَكْشِنَا) المقرّرة في الشاسترا بوفرة عظيمة.
नारद उवाच
Educational Q&A
The verse upholds dharmic kingship through yajña and dāna: prosperity becomes ethically meaningful when offered according to śāstra and redistributed as dakṣiṇā, bringing welfare and satisfaction to the wider world and earning rightful acclaim.
Narada describes King Gaya’s extraordinary sacrifice. Living beings across realms praise it as unparalleled, and the text highlights the immense golden altar and the abundant gifts given to Brahmins—signs of the rite’s scale and the king’s generosity.