Next Verse

Shloka 1

Adhyāya 62: Sañjaya’s Admonition to Dhṛtarāṣṭra on Rāja-dharma and Consequence

इस प्रकार श्रीमह्ाभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत अभिमन्युवधपर्वमें षोडशराजकीयोपाख्यानविषयक इकसठवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ ६१ ॥ #+>ञी>स हु ना > यज्ञीय यूप या स्तम्भके ऊपर लगाये जानेवाले काठके छल्लेको “चषाल' कहते हैं, इसीका उत्कृष्ट रूप 'प्रचषाल' है। द्विषष्टितमो< ध्याय: राजा मान्धाताकी महत्ता नारद उवाच मान्धाता चेद्यौवनाश्वो मृत: सृञ्जय शुश्रुम देवासुरमनुष्याणां त्रैलोक्यविजयी नृप:,नारदजी कहते हैं--सूंजय! युवनाश्वके पुत्र राजा मान्धाता भी मरे थे, यह सुना गया है। वे देवता, असुर और मनुष्य--तीनों लोकोंमें विजयी थे इस प्रकार श्रीमहाभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत अभिमन्युवधपर्वमें षोडशराजकीयोपाख्यानविषयक बासठवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ ६२ ॥। #द१-3८5>> हम # त्रिषप्टितमो5 ध्याय: राजा ययातिका उपाख्यान नारद उवाच ययातिं नाहुष॑ चैव मृतं सृज्जय शुश्रुम । राजसूयशतैरिष्टवा सो5श्वमेधशतेन च

nārada uvāca

māndhātā cedyauvanāśvo mṛtaḥ sṛñjaya śuśruma |

devāsura-manuṣyāṇāṃ trailokya-vijayī nṛpaḥ ||

قال نارَدَة: «يا سِرِنْجَيا، لقد سمعنا أن ماندْهاتا، ابنَ يُوفَنَاشْوَا، قد لقي الموت هو أيضًا. ومع ذلك كان ملكًا غلب العوالم الثلاثة—بين الآلهة، والأسورا، والبشر.» وتُبرز الآية أن السيادة الكونية لا تُعفي صاحبها من ناموس الفناء وعدم الدوام.

ययातिम्Yayati (as object)
ययातिम्:
Karma
TypeNoun
Rootययाति
FormMasculine, Accusative, Singular
नाहुषम्Nahusha (as object)
नाहुषम्:
Karma
TypeNoun
Rootनहुष
FormMasculine, Accusative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
एवindeed/also
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
मृतम्dead (deceased)
मृतम्:
TypeAdjective
Rootमृत
FormMasculine, Accusative, Singular
सृञ्जयO Sṛñjaya
सृञ्जय:
TypeNoun
Rootसृञ्जय
FormMasculine, Vocative, Singular
शुश्रुमI have heard
शुश्रुम:
TypeVerb
Rootश्रु
FormPerfect, First, Singular, Parasmaipada
राजसूयशतैःwith hundreds of Rājasūya (sacrifices)
राजसूयशतैः:
Karana
TypeNoun
Rootराजसूयशत
FormNeuter, Instrumental, Plural
इष्ट्वाhaving performed (sacrificed)
इष्ट्वा:
TypeVerb
Rootइष्
FormAbsolutive (Gerund), Parasmaipada-usage
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
अश्वमेधशतेनwith a hundred Aśvamedha (sacrifices)
अश्वमेधशतेन:
Karana
TypeNoun
Rootअश्वमेधशत
FormNeuter, Instrumental, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root

नारद उवाच

N
Nārada
S
Sṛñjaya
M
Māndhātā
Y
Yuvanāśva
D
Devas
A
Asuras
H
Humans
T
Three worlds (trailokya)

Educational Q&A

Even the greatest worldly power—symbolized by conquest over gods, asuras, and humans—cannot overcome mortality. The verse points to the ethical insight that pride in sovereignty should be tempered by awareness of impermanence and the limits of human achievement.

Nārada addresses Sṛñjaya and introduces Māndhātā as an exemplar: a universally victorious king who nevertheless died. This functions as a reflective historical illustration within the larger Mahābhārata discourse on rulers, time, and the fate that befalls all.