Shloka 12
धृतराष्ट्रस्य शोकविलापः — Dhṛtarāṣṭra’s Lament and Inquiry to Sañjaya
पुत्रात् पुण्यतरस्तुभ्यं मा पुत्रमनुतप्यथा: । अयज्वानमदाक्षिण्यमश्रि श्रैत्येत्युदाहरत्,वैत्य सुंजय! वे दिलीप धर्म, ज्ञान, वैराग्य और ऐश्वर्य--इन चारों कल्याणकारी गुणोंमें तुमसे बहुत बढ़े-चढ़े थे, तुम्हारे पुत्रसे भी अधिक पुण्यात्मा थे। जब वे भी मर गये तब औरोंकी क्या बात है? अतः जिसने कभी यज्ञ नहीं किया, दक्षिणाएँ नहीं बाँटीं, अपने उस पुत्रके लिये तुम शोक न करो--इस प्रकार नारदजीने कहा
putrāt puṇyataras tubhyaṃ mā putram anutapyathāḥ | ayajvān amadākṣiṇyam aśrīśraity ety udāharat, vaittya saṃjaya ||
قال نارَدَة: «لا تحزن على ابنك. فثمّة أناسٌ أزكى منك—بل أبرُّ من ابنك—موهوبون الدَّرْمَا، والمعرفة، والزهد، والثراء السلطاني؛ ومع ذلك فقد ماتوا هم أيضًا، فماذا يُقال في غيرهم؟ لذلك لا تندب ابنك ذاك—الذي لم يُقم يَجْنًا قطّ ولم يمنح عطايا القربان.» وهكذا وعظ نارَدَة سَنْجَيا، ضاربًا هذا المثل ليصرفه عن حزنٍ عقيم إلى بصيرةٍ راشدة.
नारद उवाच
Educational Q&A
Narada teaches detachment from grief by pointing to impermanence: even the most virtuous and accomplished die, so lamentation is unavailing. He also frames ethical evaluation in terms of dharma and meritorious conduct (yajña and generosity), urging discernment rather than blind attachment.
Narada addresses Sañjaya, who is grieving for his son. To console and correct him, Narada cites the example that even those superior in dharma, knowledge, renunciation, and prosperity have died, and therefore Sañjaya should not mourn excessively—especially for a son portrayed as lacking sacrificial and charitable conduct.